Trasteria

  1. Labana handia. Hona sukaldeko nagusia, mahairako iritsiko diren elikagai gehienak xerratu, txikitu edo xehatu behar izaten dituena. Aukeran, saiatu 25 – 30 cm luzerako aho eta altzairu onekoa eskuratzen. Maiz (aldiro, ahal dela) zorroztu beharrekoa, aitzin-gibelera, beti baliagarri izan dadin. Sukaldariek, hatz potolo eta erakuslearekin heltzen diote alderdi metalikoari, eta beste hiru hatzekin kirtenari. Gorde toki seguruan, ahoa babesturik.

  1. Marraza. Sukaldeko aizkoraren ahaide ttipia den xafla astuneko ganibet hau trebeziaz erabiliz, arrain handiak (atunak), hegaztiak eta haragi gorriak (hezur eta guzti) ebakitzeaz gainera, xerrak eta baratxuriak (alde egin ez dezaten) zanpa daitezke, xehatu aurretik. Atze-atzea ez zorroztu gehiegi, hezurrak hausteko.

  1. Arranparrila. Arrainaren itxura duen alanbrezko kaiola horren “asabari” arranparrila deitzen ziotenez, teknologiak gaurkotzean izenari heltzea bidezkoa omen da. Aukeratu herdoilezina, merezi du eta.

  1. Xerrak erauzteko labana. Aho luze eta malgu-malguko labana honekin (eta erabiltzaile artatsuaren trebeziaz) zehaztasun handiz ebakitzen dira arrain-xerrak, haragi-pusketak, barazki-zerrendak, etab., hezurretik doi-doi bereiziz. Fruta-xerra fin-finak egiteko, urdaiazpiko-ebakigailua darabilte jatetxeek, dena den.

  1. Katamihia. Kautxu edo plastikozko espatula malgu honek pure, krema, saltsa eta, oro har, edozein fluidoren azken arrastoa garbituko dizu ontzietatik. Gai delikatuak (merengeak, esnegain harrotuak, etab) nahasteko ere baliatzen da, bestelako eragileak bortitzegi gertatzen direnean.

  1. Zerradun labana. Nahi duzun lodierako ogi-, bizkotxo- edo tarta-xerrak zehaztasun osoz ebakiko dizkizu bizitza luze-luzeko zerradun labana honen aho luze-finak.

  1. Puntillak. Aho laburreko (6 – 10 cm) labana laguntzaileak dira. Eduki bizpahiru ale eskura, ez zaizu damuko, zernahi egiteko balio dutelako aizto txiki hauek: barazki eta frutak zuritu, arraina garbitu, haragiari gizenak erauzi mamitu… Gero izendatuko diozu bakoitzari berariazko eginkizun egokiena.

  1. U” erako zurigailua. Arriskurik gabea (hortza ezpainen tartean baitauka), ekonomikoa (deus ez baitu alferrik galtzen edo galarazten), hamaika lanetan erabiltzeko erraza: azenarioari xerrak atera, patatak zuritu, lekei haria kendu, limoiari azal horia bakarrik bereizi…

  1. Paderak. Edo zartaginak (obalatua arraina, karratua xerrak, sakona patatak frijitzeko), gainerako ontzien kaltetan, geroz eta maizago darabiltzagunez, hainbat edukitzea komeni da: a) txikia, arrautzak banan-banan frijitzeko, olioa alferrik xahutu gabe; b) 26 cm diametroko handia, tortillak egin, “paellak” moldatu eta patatak frijitzeko; c) haragi eta gainerakoak frijitzeko; d) padera zaharra zeharo hondatu aurretik, erabili arraina frijitzeko.

  1. Trangadera. Egurrezkoa ala sintetikoa, hori da kontua. Zurezko tradizionala polit eta “goxoago” den bitartean (hobe egur astun eta gogorrezkoa), nylonezkoa ari da nagusitzen, batetik bestera eramateko arinago eta garbitzeko errazagoa delako (plastiko hori porotsua ez baita).

  1. Trukesak. Sutatik datorren kaxuela edo lapikoari zapiekin (bustitzen bada, erre egingo du) edo, segurantzia handiagoz, lanabes praktiko honekin helduko diozu, sutondotik mahairaino. Era berean, (saltsak loditzeko, adibidez) kaxuelari eragin behar zaionean, ezinbesteko laguna izango duzu. Uste baino dezente gehiagotan erabiltzen dira trukesak.

  1. Brotxa edo pintzela. Espezializatutako lanetan luzitzen du brotxak bere burua: moldeak edo erretzen ari diren aleak olioztatu, zeinahi barazki edo fruta ez oxidatzeko limoiz igurtzi, labera doan hostopila gorringoz janzteko…

  1. Mikrouhin laberako beirazko ontzi estalkidunak. Biribil nahiz luzangak, arras probetxugarriak dira jelatutakoak une batean jangarri bihurtzeko, elikagai batzuk sutan baino egokiago edo azkarrago berotzeko, gantz solidoak likido bihurtzeko… zipriztinez dena zikindu gabe.

  1. Malatsa. Bi eratakoak daude: turmix elektrikoaren asaba zaharra zen motz-malguaren agerpena erabat suntsitu dela aitortu beharra dago. Eskutur iaioa eskatzen duen Malatsa luze-zurruna erabiltzen da oraino pikorrik gabeko emultsioak egiteko, saltsa delikatuak nahasteko, etab.

  1. Arrain-kaxuela. Arrainjale lapurtarrak oso maitea du Gainerako Euskal Herrian ez dugu hagitz ezaguna “bi solairuko” eltze luze hau: sotoan fumet edo barazki-saldak irakiten duela, arraina sarexkaren gainean egosten da, hura ukitu gabe.

  1. Burruntzalia. Sukaldean zenbat lagunentzat diharduzun, burruntzali bakar edo biren premia izango duzu: handia bata, likido asko iragazteko modukoa; txikia bestea, mutur zorrotzekoa, ahal bada, saltsak eta kremak ederki moldatu ahal izateko.

  1. Pintzak. Altzairuzkoak eta luze-luzeak, olio irakinak gure esku lañoa zigor ez dezan, oso arnes baliagarriak dira, bitsadera, espatula, diapason sarde eta besteren ordezkari gertatzen direlako sarri.

  1. Esku-zapiak. Kotoizkoak, aukeran. Aldatu maiz, garbi-garbia egon behar du beti lanabes honek, ardura germen patogenoen eroale gerta daiteke eta.

  1. Mangera eta muturrak. Aurkezpena txukuntzeko balio duen neurrian, izozkia, bizkotxoa eta bestelakoak purez, bexamelez, kremaz edo xantilliz apaintzea ere eskertzen da. Mangerari nahi dugun erako muturra erantsiko diogu, txirikorda, lore eta barraskilo apaingarriak moldatzeko. Sintetikoak izaki, piezok erraz garbitu eta lehortzen dira orain.

  1. Arrabola. Desgaraiz edo destaxuz etxeratzean kideari gandorra lisatzeko ez ezik, bestelakoak egiteko ere balio du: oreak zanpatu eta luzatu, hostopilak eratu edo (jelatutakoak) burutu, etxeko espageti, makarroi eta antzekoen orea prestatzeko… Maiz irineztatu behar dugun trepeta honek botila xehea du senide umila.

  1. Bitsadera. Sukaldean gehien baliatzen den tresnetako bat dugu Plazido Muxikak zubereraz “jazquei” deriztela zioen hauxe: likidoetatik apar (bitsa) eta solidoak kentzeko, lau arrautza batera irabiatzeko, solidoei likidoa xukatzeko, labetik atera gabe jakiak maneiatzeko, egosten ari denaren puntua egiaztatzeko…

  1. Txinoa. Kafea iragazteko txanoarekin nahasi behar ez delarik, kono (txinatarren kapelu unibertsala) erako iragazki honi esker, azal, pikor eta, oro har, azaltzea nahi ez dugun antzekorik gabeko krema, pure eta saltsak erdietsiko ditugu, turmixetik iragan ondoren.

  1. Iragazi tradizionala. Patata-pure ona nahi duenak bi aukera ditu: marka onekoa dendatik ekarri eta bere gustura prestatu edo, bestela, patatak egosi eta lanabes hau baliatu. Era askotako pure, krema, pate eta konpotak molda daitezke, hainbat kalibretako sarexketatik lehengaia iragazi ondoren. Ezinbestekoa etxeko sukaldean.

  1. Pastel-pala. Hainbat eginkizun betetzen ditu triangelu erako trepeta baliagarri honek: ezer markatu gabe moldetik pastela bereizi, lana hondatu gabe ebaki eta erraztasunez zerbitzatzeko balio du. Pastelak esatean, porru-tartak, pateak, bizkotxoak, budinak, izozkiak, arrainak… ulertzen du gure irakurleak.

  1. Izozki-koilarak. Izozkitegi espezializatuetakoak konplikatu, hauskor eta garesti samarrak diren arren, badira plastikozko soil eta merkeagoak, besteak bezain baliagarriak, krema gainetik herrestan ekarrita kizkur edo bola itxurakoa moldatzen dutenak. Gauza politagoak eratzeko, hartu bi koilara, epeldu ur berotan aldiro-aldiro, eta moldatu horrekin zeure gustuko izozkia.

  1. Baratxuriak leherturik iragazteko eta oliba-hezurrak erauzteko trastea. Izen luze xamar edo gabekoa, nonbait, oso baliagarria da aparatu hau, olibak hezurgabeturik, hobian beste zerbait sartzeko, eta erretzen ari zaren hori baratxuri-pure egin berriaz igurtzi nahi duzunean.

  1. Balantza. Bere burua laster ordainduko du, gehiegizko jakiak galaraziz eta okerrekoak zuzenduz. Mekanikoa eta, ahal dela, zati malgurik gabea: pisuz eta kontrapisuz funtzionatzen duen horietakoa, horrela ez baita agudo zahartuko.

  1. Bol handi eta txikiak. Kristalezkoak, ezinbestekoak ditugu entsaladak eta era guztietako nahaskiak prestatu eta bertan gordetzeko. Hobe neurri desberdinetakoak edukitzea: handi bat eta txikiak, behintzat, elikagaien kondarrak hozkailuan sartzeko, arrautzak irabiatzeko, etab.

  1. Koilara erausleak. Gazta fresko, izozki, gozoki, tuberkulu edota fruten (meloi, patata, kui, banana, azenario…) mamitik bolatxoak atera eta hauekin platerak apaintzeko erabiltzen dira. Ahal baldin baduzu, eskuratu bi erauztailu dauzkana (mutur banatan), aukerak ugaltzeko.

  1. Lurrezko eltzea. Buztina edo lurra beroaren eroale eskasa izateari esker, potaje, eltzekari eta ontze luze bezain ederrak lortzen ditugu bertan, behealde bezain ongi aldeak ere berotzen direlako, suaren gora-behera bortitzik nozitu gabe. Gure arbasoek estalkia ogi-mamiz josten zuten, hermetiko bihurtu asmoz.

  1. Ontzi neurtua. Hainbat errezeta zorrotzetan (gozogintzazkoetan, batik bat) erabiltzekoa, bestelako eginkizunak ere betetzen ditu eta oso onuragarria da likido eta fluidoak zehazki kalkulatzeko: beraz, aukeratu dezilitroak eta gramoak adierazten dituena.

  1. Arraspa metalikoa. Gainak eta azalerak garbitzeaz gainera, plantxan dagoena maiz eta arin iraultzeko balio du. Ez da askotan erabiltzen baina oso baliagarria da.

  1. Lata-irekigailuak. Txiki tradizional hori da guretzat egoki, garbitzeko erraz, arriskurik gabeko eta merkea. Bete-betean asmatu zuen lanabes baliagarri eta merke horren sortzaileak, nahiz lata asmatu zenetik irekigailua martxan jarri arte 60 urte igaro ziren.

  1. Edukiontziak. Geroz eta gehiago jaurtitzen dira zakarrontzietara “erabilera bakarreko” ontziak. Litroko edo litro eta erdiko ontzi luzangak txarkuteroak emango dizkizu: garbitu lixibaz eta erabili hozkailuan gauza bakoitza (itsaskiak, izozkailutik ateratako paketetxoa, hestekiak) bere tokian biltzeko, biribilek baino toki gutxiago okupatuz meta daitezkeelako.

  1. Mortairu eta joikia. Malatsa bezala, etxeko-tresna elektrikoek sukaldea betetzean zokoan apaingailu geratu dira harri, latoi edo zurezko ar-eme hauek. Egun, baratxuri, ogi zaharra, espezia eta antzekoak turmixek xehatzen dituzte baina erabili, batetik besterako zapore-aldiak dastatzeko.

  1. Kafetera. Zaletasunak zaletasun, egunean hamaikatxo kafe amerikar handi-geza hartzeko ohitura atzeraka omen doa gure artean. Zenbat lagun izan, horrenbeste gehi batentzako kafetera txikiak bost minutuan egingo dizu kafe ona, behar den denbora zein lehengaia besterik ez gastatuz.

  1. Arteka-labana. Azenario, limoi, txanpinoi eta beste landarezko askori goitik beherako artekak eginik, zirrindolak ez dira zirkulu gezak izango, lore antzeko apaingailuak baizik.

  1. Zuku-erauztailua. Eskuzko zein elektrikoak, une ederrak pasaraziko dizu, izerdi patsetan etxera zatozela: limoi, laranja, lima, pomelo eta besteren baten arimak erauzteko arnes baliagarri hau ezinbestekoa duzu sukaldean.

  1. Ore-ebakitzailea. Kirten laburretik ateratzen den gurpil kizkur edo leunak tarta, pastel eta bestelako guriak moztuko dizkizu, nahi duzun eran. Ravioliak egiteko molderik ez baduzu, gurpil kizkurtuak erraztuko dizu lana.

  1. Eltze edo lapikoak. Euskaldunak nahi badu, kirten gabeak dira hauek eta kaletak, berriz, kirten luzea dutenak. Sukaldean bi eltze behar-beharrezkoak izango dituzu: handia bata (bakailaoa beratu, zopa egin, ardi-esnea egosi) eta neurrikoa bestea, buztinezkoa (eltzekari eta ontze luzeak egiteko), lurra beroaren eroale eskasa baita. Metalikoak ipurtalde lodia eta ongi itsatsitako heltoki isolatuak izango ditu.

  1. Kaleta. Eltze txapalaren tankerako kirtendun bat, behintzat, premiazkoa duzu: bexamelak, kremak eta (luze edo) eragin behar den guztia sutan egiteko. Maiz erabiliko duzunez, aukeratu ongi: ipurdi lodikoa, herdoilezina, kirtena ongi isolatua (edo kentzeko modukoa, ontzia labean sartu behar baduzu) duena eta, ahal bada, moko zorrotzekoa, likidoa isurtzeko.

  1. Zurezko espatula. Sukaldean prestatzeko eragin behar den guztia nahasteko ezinbestekoa da egurrezko (bestelakoak baino hobe ezpelezkoa, poro txikia duelako) espatula: beroaren eroale txarra da eta ontzia markatzen ez duelako. Tarteka lixibaz garbitu behar da, tejoen seinale diren mikroorganismoak eduki ditzakeelako.

  1. Zuztar-erauztailua. Muturrean hortzez hornituriko hodi zorrotza du erauztailu hau sagarra zuztarraz husteko erabiltzen dugu gehien, baina tuberkulu eta frutetatik zilindroak moldatu eta xerrak egiteko ere (zilindroak berak eta kanpokoak erabiltzeko) baliagarria da.

  1. Birringailua. Birrindu (azenarioa, zitrikoen azala, txokolatea, gazta…) edo xerratu (patata, pepinoa, azenarioa…) nahi den gorputza azalera arrailkatu honetan zehar igarotzen da. Altzairu herdoilezinezkoa izatea komeni da, lanabesaren iraupen luzeago eta garbiketa errazagoa bermatzeko.

  1. Guraizeak. Nahiz tetrabrik nahiz bestelako ontzi gehienak ireki, haragi (xerrak) gordinak ebaki, hezur txikiak moztu, arraina garbitu eta beste hamaikatxo egingo dizkizute guraize edo artazi sendoek. Aukeratu bi-hiru hatz sartzeko zuloa dutenak, eroso eta kalitate onekoak.

  1. Oliontzia. Olioa ez da lehen bezain garestia baina gehiegikeriak beti eragin dezake betekada. Kopurua hobeki kalkulatu eta banatuko duzu mutur fineko oliontzi metaliko zein beirazkotik isurita.

  1. Biberoia. Izena Ferran Adriari ostu diogu: moko zorrotzeko ontzi txiki plastikozkoak dira (mostaza edo katxup ohi daukatenak, adibidez). Horrelakoren bat hutsik eta garbi edukita platerak erraz apainduko dituzu (tomate-saltsaz, txokolatez, maionesaz, ziazerba-kremaz…). Areago, umerik tartean badabil.

  1. Zorrozkailua. Labanak prest eduki behar direnez, arrasparen itxurako zorrozkailuak eragiketa erraztuko dizu, zorroztarria (zehaztasunik ez duelako) sega arraizteko utzita. Hobe lanabesak kirtena eta arrasparen artean hatzak babesteko zerbait badu.

  1. Presio-eltzea. Etxekoandre etxezulo haren kontua aspaldi bukatu zenez, Olentzero teknologikoak gaurko familiari eltze-mota hau ekarri zion, erlojuari begira egoteari uzteko, tarte batez. Kautxuzko juntura ongi garbitu eta behar bezain maiz aldaturik, altzairuzko ontzi hori betirako duzu.

  1. Piper-errota. Piperbeltzak eho berri du usain eta zapore bikainak: hortik aurrera galduz doa, produktu min mindu bilakatu arte. Espeziaren ezaugarriak bete-betean dastatu nahi dituenak eiheratxo hori etxean sarri erabiliko du.

  1. Iragaziak. Esferaerdiaren itxura sarexka metalikoz osatua duen lanabes horretan apar, esnegain eta mota askotako hondarrak geratuko dira, likido gardenetik bereiz. Ale bat baino gehiago izatea komeni da, traste hauek ez baitira erraz garbitzen.

  1. Malatsa edo turmix elektrikoa. Saltsa, krema eta ahiak egiten ordu asko emateko prest ez bazaude, museoko lantresnak patxada igandekoian erabiliko dituzu, astean turmix elektrikoa eskuratuta. Aukeratu abiadura bat baino gehiago dituena, malatsez osatua: gaiak birrindu, xehatu, nahasi, emultsionatu, harrotu eta beste hamaikatxo egin ahal izango duzu.

Leave a Reply

Required fields are marked *


Tresna-barrara saltatu