api-26 Lanperna

NESKEGUNEAN, ARTIKULUA

XUME, XEHE, ON

Ostua, ebatsia, ohoindua, lapurtua ez delako gure dirua

Denok ez gara almirante, telekomunikabideetako injineru, aita santu. Hein berean, denoi ez zaizkigu gustatzen azpizun, trufa zuri eta Belugako kabiarra soilik. “Zati nobletzat” aitortuak ez diren arren, Bocusek harro-harro kuzinatzen zuen Parrilan erretako txekor-gibela Bercy erara, Michel Guerard-ek Txahalaren gibelerrai-pastela ziza zuriekin, Juan Mari Arzakek Idi-isatsa Errioxa arabarreko ardo beltzaz eta, Goierriko mondejoa ahantzi gabe,edozein ostatu umiletako etxekoandreak beti gogoratzeko moduko tripakiak zerbitzatuko dizkizu, baldin horrelako ostatu bakar batek badirau. Kontua ez baita alferrikako erudizioan luzatzea -Euskal Herriko jatetxe guztietan aurkituko dituzu erraiak aldez edo moldez jantzirik- behiak bestelako atalak ere badauzkala gogoratzea baizik. Hona, ordenurik gabe, dozena osoa: gibela, bihotza, birikak, mihia (mingaina), giltzurrunak, hezurmuinak, gibelerraiak, hankak, odola, tripakiak, masailak, burmuinak, gutxi gora-behera. Denak ez dute maila berbera, denak ez ditugu gaurregun jangarritzat jotzen, baina hamaika gosete itzaltzen lagundu dute senide txiro hauek.

GIBELA

Txahal gaztearen gibel freskoa (hil berria: bizpahiru egunekoa) bocatta di cardinale da, gutxienez: osasun aldetik, imanaz jaso dezakezu, ia, A bitaminadun altxor hau. Saiatu ez aukeratzen behi zaharrarena, “hari” asko duelako. Gastronomikoki, mikaztasun leun hori nekez aurkituko duzu beste erraietan (gogoan izan foie-ak ahaide hurkoa duela). Plantxan erreta, ogi birrinduz igurtzi eta olio gutxitan frijiturik, tipula (eta piper berde) erregosiarekin zarrastatua, ardo txuriarekin… beti ona. Txerri-gibelarekin egingo ditugu pate eder bat baino gehiago, nahi baduzu. Eta arkumearena, xerra finetan, brasan jira eta jira…

MIHIA (MINGAINA

Behi edo txekorrarena aukeratzen da eskuarki: presio-eltzean, ur askotan ordu erdiz egosi ondoren, erauzi jangarri ez den guztia (nahi baduzu, ur hotzetan sartuz). Frantsesek egun osoa uzten dute horrela, gatzez estalita. Bota ur zikina (hori ez da salda) harraskatik behera. Egosi berriz ur xahu ugarian, barazki (porru, tipula, azenarioa, aza-hostoa, perrexila…) eta usain-belarren laguntzaz. Hoztutakoan, egin xerra fin-finak. Xehatu barazkiak birringailuz eta, ondoren, iragazi. Mihi-xerrak bere horretan edo arrautzeztatuak dira goxoak, ilar eta guzti (“Tolosar erara”).

TRIPAKIAK, MUTURRAK

Tripakiak ederki ondurik datoz gaurregun, hutsean ontziratuak: hauek nahiago ditugu guk potekoak baino (plastiko gardenean zehar ikusten baita zenbat gelatina dagoen). Halaz ere, zerorrek egin nahi badituzu, har ezazu pazientzia handia: aukeratu tripaki egosiak. Egosi berriro azenario, porru eta tipularekin, su eztian, ondo guritu arte. Bitartean, egin “saltsa bizkaitarra”: tipula ugari xehatu, erregosi gorritu gabe, erantsi piper txorizeroen mamia, erantsi tomate pittin bat. Tripakiak egosi direnean (ura dexente galdu dutelarik), nahasi saltsa gorria eta eman puntua gatzez, pikantez eta usainez. Muturrekin nahasi nahi badituzu, hainbat eta hobe. Muturrak bakarrik jan nahi? Horrela edo, egosi ondoren, irin eta arrautzetan pasa eta frijituak. Lagungarri egokiak: urdaiazpikoa, txorizoa, oliaranak, hirugiharrea, etc., etc.

IDI-ISATSA

Idia pasa eta pasa eta, azkenean, isatsa. Idirik ez dago gure artean aspaldiko partez: ez idirik, ez behi zaharrik, ez traktorerik, ez baserririk, ia. Harakinarekin atsegin portatzen bazara, berak gordeko dizu isats polit bat. Bi kilo baldin baditu, xehatu lau tipula, hiru porru, bi azenario, sei baratxuri, ereinotz hosto erdia, 150 gramo olio, piperbeltz zuria, basokada bat ardo txuri, beste bat ardo beltz, litro bat salda. Pusketak egin eta erregosi oliotan, barazki xehatuekin batera. Gehitu ardoak (baita koñak pittin bat, ze arraio!). Behar izan ahala erantsi salda, gehiegi gabe. Isatsa egindakoan, atera bertatik, pasa turmixa saltsari, iragazi eta erantsi berriro dena. Utzi hozten, kendu gaineko koipea eta pronto duzu. Pronto bai, baina biharamunean, hobe.

GILTZURRUNAK

Osasunez ongi bazabiltza, aurrera. Giltzurrun ona, hori bai: gaztearena, gorriska, ertaina. Beltzak, itsusiak eta handiegiak, utzi saltokian, dendariak zabor organikoan sar dezan. Hartu sei, adibidez: xerratu fin xamar (cm. bateko lodieran ). Jarri eltze handian hiru litro ur, gatz ugari eta basokada erdi bat ozpin, eta ontzia su eztian, oso-oso xuabe. Xerrak egin ahala, murgildu hor. Horrela kenduko diozu tekoa giltzurrunari. Gero, nahi izanez gero, erre plantxan eta jan edo, urdaiazpiko-koadrotxoak tipulatan erregosita, erantsi xerez ona eta berotu bertan giltzurrun-pusketak. Ez irakin saltsa errai hau, mesedez (benz), horrela zeharo gogortzen da eta.

GIBELERRAIAK

Letxera, eznaki, axeiru, hazikontxo, bigel, xuribare eta, albaitariek, timo derizte aperitiboko errai zoragarri hauei. Garbitzea da zailena: eskatu goian aipaturiko harakin jatorrari: hark erakutsiko dizu aurrenekoan eta, hortik aurrera, etxean garbituko dituzu zerorrek. Xerratan ebakirik, eman gatza, iragazi ogi birrindutan eta frijitu (estalkia beti eskuan) olio bero-berotan.

Hortxe geratu zaizkigu odolkiak, txerri-hankak, antzara-bihotzen potajeak, arkume-giltzurrun erreak, hezurmuinen kausera eta entsaladak, tripotxak, odolez prestatzen diren hamaika hesteki horiek, oportoko ardoarekin apaindu beharreko txahal-masailak, haurren ezinbesteko jaki ddiren burmuinak eta beste hamaikatxo.

Zer esan nahi dugu honekin? Noren kontra ari ote gara? Azpizuna eta entrekota onak dira, baina hamazortzi euro kiloko xahutzeke ere, abelgorriak badauzka mokadu goxo askoak. Hori, bai: patrikatik tiratzea gustukoa ez izatekotan, lanean jardun beharko, gaur proposatu diren jakiak lanteriak direlako, oro har. Konponbidea: egin lagun askorentzat, denboraz merkeago gerta dakizun. Sobratutakoa jelatu eta kito. Hurrengoetan, lagunek aritu beharko dute sukaldean.

Benetako pena da zorioneko edo zorigaitzeko Europa puru, aberats, polit, aseptiko horretan xedatutko duten ebakera modu bakarrean gibela, mihia, giltzurrunak, hezurmuinak, gibelerraiak, hankak, odola, tripakiak, masailak eta burmuinak erre (beraz, alferrik galdu) egingo dituztela pentsatzea. 

26. apirila 2014 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *


Tresna-barrara saltatu