eka-11 Mingaina saltsan

PATATA, KRISIALDIKO JAKI: ATZERA, GELDI ALA AURRERAKA?

Ameriketatik ekarritako tuberkulu hau aziendaren bazka soilik izan zen hasieran, baina Parmentier botikari frantziar argiak azkar asko frogatu zituen solanazear honen birtuteak, europar mokofin gehientsuek elikagaitzat arbuiatzen zuten bitartean. Atzenean, noski, XVII. mendearen amaieran onartu zen mahaian, nekazaritzak jasaniko hondamendiaren ondoriozko goseteari aurre egiteko.

Gure artean sagarrari baina, batez ere, gaztainari kendu zion lehentasuna, egokiagoa zelako bai jasotzeko (ugariago eta morkotsik gabea), bai gordetzeko, bai maneiatzeko ere (sukaldean, batez ere, prestatzeko moduen aukera askozaz zabalagoa baita), eta liseriketa arinagoa zuelako patatak. Gogoan izan XVIII. mendean oraindik gaztaina-irinez egiten zela ogirik, zereal aproposagorik ezean.

Proteinetan txiroa da patata (%2 baizik ez): azalaren azpian gordetzen dira hauek (honegatik aholkatzen dute ez zuritzea, egosteko denean); kaloria franko bai, ordea:

– egosirik, 65;

– erreta, 110;

– malutetan 150;

– frijituta, 300;

– txip edo gainontzeko litxarreria gisakoak, katastrofea: 550 kalorietaraino!!

Kaloriak, beraz, ez dira patatarenak, ontze eta lagungarrien arabera aldatzen direnak baino.

Ohiko elikagaietan patata dugu C bitaminan aberatsenetakoa (40 mg): egungo euskaldun heldu baten premiak bete egiten dira eguneko 150 g. hartuta. Hobe patata egosi edo labean errea, azal eta guzti: frijituek bitaminen %80raino ere gal dezakete eta, gainera, sekulako olio-itsasoa xurgatzen dute: “txip” motakoak ditugu pozointsuenak ikuspegi honetatik (gatz asko, hamaika aldiz berotutako olio eta gantz toxikoetan frijituak, etab.).

Osasuntsua omen da patata bera: bromatologo ugariren ustez, patataren lagungarria da gizentzen duena: gantza, koipea… Eta, Montignac liburu-saltzaileak asmatutako dieta egiten dutenen iritziz, protidoekin (okela, arrain, arrautza) edo lipidoekin (gantzadunak) batera jatea.

Azkenik, aholku ttipia: xorroetan saltzen den patatakia (pureak, txip, “azalak”, perlak, etab.) ahal baduzu, egin etxean zerorrek, zer jartzen duzun kontrolpean duzula.

 
RZ
PATATA NOLA MANEIATU, ZURITU, EBAKI ETA ONDU

Hasteko, gauza pare batekin aski dugu: mami horiko patata egokiago da frijitzeko, hobeto karamelizatzen delako; azal gorri eta, batez ere, mami zurikoa aproposagoa dugu gisatzeko, errazkiago desegiten delako, salda lodituz. Aski.

Entsaladarako: azal eta guzti egostea komeni. Bestela, nutriente premian ez zabiltzala uste baduzu, koadrotxo txikitan egosi, denbora gutxiago itxoiteko.

Errauspekoa: euskaldunok errauspetan erre dugu denetik. Ipini patata sutegian, txingarrez estalita (denbora, faktore askoren araberakoa da) eta, erretakoan, ireki eta bete barrualdea edo dastatu horrelaxe, gatz behazkada batez. Helduen negu eta udako jolas aberatsa.  Benenoa gustukoa baduzu, antolatu aluminiozko papera;: ipini hortxe patata, igurtzi gurinez, zabaldu gatz larria eta itxi paketea. Hortiuk ordu erdira, uxatu bertatik adiskide on-onak ez diren guztiak eta dastatu horiekin gutizia.

Frijitzekoa: zuritu ondoren, ebaki zentimetroko xerrak eta hauek zentimetroko tiretan. Tirak zentimetroko kubotan ebakita, tortila edo entsalada errusiarra egiteko.

Ganbaran: edo gelatxo horretan iraun nahi baduzu, urrundu tipuletatik. Begiak ezezik “adarrak” ere ateratzen bazaizkio, erauzi labanarekin eta jan lehenbailehen.

Garbitu: uretan edo oihal batez. Nahikoa du.

Gisatzekoa: zuritu ondoren, sartu labana eta erauzi puska, gorputza lehertaraziz. Honek saltsa loditzen lagunduko du.

Edukitzea: oraintxe erabiliko ez duzun patata gorde uretan, osorik, gauera arte.

Panadera: ebaki xerra finetan (0,5 cm. lodiera) eta frijitu, su eztian, tipula, baratxuri eta piper berdearekin.

Sobratu den olioa: inon ere ez da alferrik galtzen uzten. Pasa koladoretik eta, hurrengoan, baratxuri bat gorritu ondoren (nahi baduzu), pronto duzu olioa.

Soufflée: ebaki xerretan, egosi oliotan, su eztian, gorde eta bigarren egospena su bizian egin, olio bero-beroan.

Tortila nafarra: xerra mehetan ebakita, antzar, ahate edo txerri-gantzatan frijitu, arrautzarik gabe, dena pieza bakarra osatu arte.

Zuritzeko: laban edo aizto arruntarekin baino (generoz eta denboraz) galera gutxiago izango duzu tiragoma itxurako garbigailuarekin jardunez.

11. ekaina 2014 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *


Tresna-barrara saltatu