eka-21 Muxu-martina

 

GARAGARDOA

sin: biera, gararno; es: cerveza; fr: bière; en: beer.

Gar bai, ezta? Larunbat, zapatu edo neskeguna, asteburu-buruan, urteko egunik luzeena, giro polita…

Paleontologoek diotenez, oso litekeena da garagardoa eta ogia garai bertsuan asmatuak izatea (duela sei edo zortzi mila urte), biak ere zerealen hartziduraz ekoizten baitira.

Plinio eta Estrabon zaharrek adierazi bezala, orain bi mila urteko euskaldunek edaten zuten hartatik biziki urrun, gaur, hartzidura bidez erdiesten den urre koloreko (lasto horitik gorrien barna beltzeraino doaz garagardoen tonuak) edari alkoholdun (9º-12º) mikatz eta karboniko samarra da; urez, maltaz (hozituriko zereala, eskuarki garagarra, inoiz gari edo zekalea) eta, Erdi Aroaz geroztik, lupuluz ekoizten da.

Garagardogintzan sei etapa hauek garatzen dira:

– malteatzea,

– sakarifikatzea,

– irakite edo lupulizatzea,

– hartzidura,

– zainpeko egotea eta

– egokitzea.

Ardoetan ez bezala, garagardoaren oinarrizko laboreak ez du ez azukrerik, ez urik: horixe da garagardogintzaren bereizgarria. Hori erdiesteko, lehenik zereala malteatu eta ur epeletan murgildu behar da.

Azukre, proteina eta zereal kondarrak dituen likidoari, iragazi eta bizi irakin ondoren, lupulua gehituko zaio eta, azkenean, legamiak garatzeko moduko tenperaturara epeldu eta orduan hasiko da hartzidura.

Osagai horiek ez ezik, hauek ere gehitzen zaizkio garagardoari: malteatu gabeko hazi gordin edo egosiak, espeziak (koriandroa, kalamua), eztia, laranja azalak…

Aspaldi honetan egiten dira glutenik gabeko garagardoak (sorgo, arroz eta arto beltzez eginikoak), alkoholik gabekoak, perfumatuak, etab.

Hartziduraren araberako garagardo mota erdiesten da:
– hartzidura motelekoak (lager edo pils motako edaria; hori edo gorriak, gehienak),
– hartzidura bizikoak (ale; alkohol gradu altuago eta aroma konplexuagokoak, hazitako legamien bidez hartzitutakoak),
– hartzidura espontaneokoa (lambic motakoa; inguruneko eguratsean dautzan legamiek eraginiko hartzidura nozitu du honek),
– hartzidura mistokoak (hartzidura bizi eta espontaneoa uztartu dituztenak). Garagardo batzuek beste hartzidura bat nozitzen dute, botilan sartutakoan.

Kolorearen arabera:
– beltzak black patent maltari zor dio iluntasuna, oinarrizko malta arruntari hamarren bat beltz gehitzearen ondorioz;
– horiak, malta hitsekin eginak, apartsu eta lurrintsuak dira;
– anbarkarak eta gorriak malta txigortuaz ekoitzi dira eta karamelu, hur edota erregaliza iradokitzen dute;
– zuriak, gehientsuenak iragazi gabeak, gaingariz eginak dira eta legamiak dituzte esekiduran.

Gastronomian, sukaldaritzazko errezeta askotan sartzen da garagardoa (zopa, oilaskoa, karbonada flandriarra osatzeko). Edateaz aparte, gazta batzuk fintzeko eta haragia kontserbatzeko baliatzen da, besteak beste.

21. ekaina 2014 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *


Tresna-barrara saltatu