eka-24 Berro-krema

 

 

AZENARIOA, OSASUNBIDE
Ligatzea, estrategia; beltzaran jartzea, taktika

 

Hitza

“Azenario” izan ezik, pastana, pastanaga, pastanagre, zaiñ-ori, arbigorri eta beste izen mordoska bat ere aitortzen dizkio bere hiztegian Plazido Mugicak garai bateko moden arabera euskal jatorrikoa omen zen espainolezko hitzari: “zain horia”, hain zuzen.

Frantsesez (carotte) hitzak lotura nabaria du egun hitzetik hortzera darabilgun zorioneko karoteno horrekin: izan ere, frantsesezko hitzaren etimologia zainaren koloreari dagokio. Espainolezkoa, berriz, arabieratik eta euskarazkoa espainoletik, omen. Zergatik ez alderantziz?

Jangarri

Seguru aski ez doa euskaratik espainierara XVIII. mendera arte jangarri izan ez zelako: Errenazimenduan harria bezain gogorra zen kolore hitseko azenario hura botika gisa hartzen zen eta Holandatik zain gorritxo hura ekarri arte arbiak bete izan zuen gure errotako txokoa. Egun, patata eta tomatearen ondotik, Frantzian gehien kontsumitzen den landarezkoa da. Horregatik, seguru aski, “txorizo frantsesa” maltzur hori.
Erostean

Arraina eta beste gauza asko bezala, erakargarri agertu behar du azenarioak saltokian: zimurrik gabe, berdegune eta orbanik gabe, zomorroak utzitako beltzunetik gabe, gorri distiratsu, fresko, gozo, tente,  jaso berri.

Hortik aurrera zahartzen hasiko da, gure digestioaren kaltetan. Hemen ohikoa dugun azenarioaz arituko garen arren, aipa dezagun hatz txikiaren tamainakoak eta ia metro betea dutenak ere badirela merkatuan, zurixketatik more ilunetan barna eta ezin gorriagoetaraino.

Hautatu txikiak, kolore gorriko plastikoan ez datozenak, aukeran; horrelakoetan azenarioaren akatsak ezkutatu egiten direlako.

Nutrizioaz

Ahal dela, hartu jan aurretik, barau.
Mineral ugari (kaltzioa, fosforoa, potasioa) eta kaloria gutxikoa, pisu eta kaltzio galerari, eta estresari aurre egiteko erregimenetan bereziki aholkatzen da. Bere azukreak heste-trantsitua erregulatzen dute. Pigmentuak (karotenoak), azalari tonu polita emateaz gainera, organismoak asimilatzean, ikusmenaren babesle (“Untxi antiojodunik ikusi al duzue?”) den A bitamina bihurtzen da. Hostoen zukuak ahoko hatsa suntsituko digu, antiseptiko indartsua da eta. Amaitzeko, B bitamina-multzoko elementuek minbizia nozitzeko arriskua gutxitu egiten dute.

Bero-bero egosten denean ere hortxe mantentzen da, uretan disolbatu gabe, baina ez zuritu azenarioa, bitaminak azalean dauzka eta: garbitu uretan eta eskuila txiki batez.

 

Alderdi horretatik,

– prestatzean ez da komeni ozpina eranstea, horrek azenarioaren bertuteak suntsitu egin ditzakeelako;
– karotenoa oliotan disolbatzen gantza denez, azenarioa olio edo bestelako koipe batean kuzinatzea komeni da, propietate horiek areagotzeko.
Kontserbatzeaz

Ez ahaztu azenario freskoa urte osoan duzula saltokian.

Halaz ere, izozteko badituzu, ez birrindu, desegin egingo lirateke eta. Gorde hozkailuan egun batzuetan, paper xukatzailean bilduan (hezetasun egokian mantentzeko). Ilunpetan pare bat hilabetez egon daitezke deus galtzeke. Eta baratzetik biltzen ez badituzu, negu osoa ondo emango dute lurpean, jangarri.
Sukaldean

– Azenario berriak eskuak gorritzen badizkizu, ez kendu azalik.
– Ez bota hostoak: gordinik entsaladan jaten dira; egosita, beste zeinahi barazki bezala.
– Egosteko, sartu gatz eta azukre pittin bat daukan ur irakinetan eta estali ontzia: horrela kolore eta zapore politagoak lortuko ditugu. Garaiz bazabiltza, sartu ur hotzetan, kraskatsu uzteko.
– Egospena bukatuta, atera uretatik eta beratu laranja zukuan.
– Gurinetan luzaro erregosita, azukre amiñi bat eskertuko dute.
Burua kantsatzen hasita…

– Aperitiboan, ziritan ebaki eta gazta fresko (edo esnegain), belar fin eta limoi zukuz osatutako saltsan igurtzita.
– Azenario eta sagar gazi birrinduak, koñaketan beratutako mahaspasa edo anis-ale zanpatuekin (lurrina askatzeko).
– Birrindua, pomelo bat koadrotxotan ebaki eta langostino edo izkira batzuekin, jogurt saltsan.
– Azenario eta tipula birrinduak, maionesarekin, ogi xigortuan.
– Birrinduak, xehe-xehe ebakitako menda hostoen laguntzarekin.
– Ilar, tipuleta fresko eta patata txikiekin, zu ezti-eztian erregosita.
– Haragi-hondoan erregosita, okela hori hornitzeko.
– Koktel bat osatuz: zurrut bat vodka, baso bat azenario zuku eta kumino hauts-kolpe bat, gainetik.

 

RZ
Azenario entsalada

Birrindu, 4 lagunentzat, 300 g azenario eta utzi bol batean, olio eta limoi zukuarekin (edo maionesarekin), beratzen; zuritu 3 laranja eta ebaki mamia koadro txikitan; ebaki 3 tipuleta fresko eraztun mehetan eta bereizi, askatu hauek; nahasi eta prest.

Azenario marmelada

Garbitu uretan kilo bat azenario, ebaki eraztunetan; ebaki xerratan lau limoi. Antolatu kazola batean geruza bat azenario, beste bat limoi, estali azukrez, berriro azenarioak etc. (kilo bat azukre osatu arte). Beratu gau osoan. Biharamunean, egosi ordu eta erdiz. Birrindu dena turmixarekin, zeharo desegin gabe. Erantsi 100 g almendra, xerratan ebakita. Sartu txarrotan eta egosi ordu erdi batez. Pronto.

24. ekaina 2014 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *


Tresna-barrara saltatu