Etorkizuneko janaz (15.03.19)

ETORKIZUNEAN,

– NOLA ELIKA GAITEZKEEN,

– NOLA ELIKATZEA NAHIKO GENUKEEN,

– NOLA ELIKATU BEHARKO DUGUN (eta II)

Atzo adierazitakoak freskatzeko, esan dezagun informazio-gizartean informazio (onaren) eskasia latza dugun bezala, teknologiak oro har aukera egokiak eskaintzen dizkigun honetan firma handiak ere abantaila horietaz baliatzen dira gure hazkurria, elikabidea eta osasuna makurtzeko, okertzeko, hondatzeko. Elikagaien produkzioa eta biltze-garraiatze faseak ikusi genituen.

Elikagaia ekoitzi ondoren kontsumitu behar den tokian ipini eta, hainbat faktoreren (ekonomia, urte sasoia, erlijioa, osasuna, nahikundea, latitudea, adina…) eraginpean transformatu behar zaigu gizakioi.

Transformazioa

Egun, oso panorama heterogeneoa dugu begien aurrean: itzal handiko ostatuetan janari dagozkion aspektu guztiak zorrotz-zorrotz zaintzen direlarik, eguneko otordua ematen dutenetan eta gazte jendeak gobernaturiko etxe askotan gutxieneko mailara ez da iristen: jeneroa ez da ezagutzen, teknika ez da menderatzen, lanbidea arrotza da.

Anekdotaren batez apainduko dugu iruzkina:

  • goizean mendi aldera bueltaxka bat eginik, jabez aldatu berri den taberna tradizionalean sartu eta, salda eta tortilla pintxo bana eskatu dugu. Pintxoa, guztiz jangaitza. “Aizu, mesedez, patata gordinik omen dago”. Sukaldekoak hori normala dela esan digu, patata eta arrautza, biak batera frijitu baititu, “ohi bezala” erantsirik. Profesionala. Bosna euro laguneko eta kalera.
  • Txoko edo elkarte “gastronomikoetako” sutondoetan latak berotu, arrautzak frijitu eta beste ezer gutxi prestatzen da. Joera orokorra (horietako batzuetan, bederen, ez dezagun ausartegi jokatu) kaletik jakia prestaturik ekartzea da.
  • Geroz eta ugariago dira jatetxeetara, esate baterako, saltsa batzuk eginik (maionesa, holandesa…) edota tipula ebakita (xehe-xehe, ziritan, luma moduan…) zerbitzatzen duten banatzaileak.

Etxekoandreak zaintzen zituen hazkurriaren alderdi batzuk (prezioa, jeneroa, zaporea, freskotasuna, tenperatura, ukitua, aniztasuna, sasoian sasoiko eta tokian tokiko izatea, etc.) hutsaltzat jotzen omen ditugu orain. Ate-leihoak neurrigabe zabaldu ditugunez, ez dugu betarik hartu kanpokoa geure bihurtzen asmatzeko eta bere horretan ematen zaizkigu indabak kus-kusekin, arrain freskoa anana eta soja saltsarekin, bakailaoa alga japoniarrekin.

Kontua ez da jakiaren goxotasuna bakarrik auzitan jartzea, osotasuna baizik. Gure etxetik berrehun metrora mimo osoz landutako tomate horiei auskalo nongo katxupa gehitu behar zaie, zertan ari garen konturatu gabe? Txalupak goizean ekarritako barbarin arrokakoak tabasko saltsaz ezabatu behar dizkigute nahitaez?

Beldur pittin bat ere bai. Donostian eraiki behar duten sukaldaritza fakultate horretan euskara kontuan ez izateak euskal sustrairik ez ezagutzea, ez aintzat hartzea, ekarriko ote du? Singapur, Anchorage eta Donostiako emaitzak berdin-berdinak izan behar ote?

Zer dela-eta? Bilboko Indalecio Prieto tren-geltokia, Iruñeko Nafarroako Erresuma eta Donostiako Canovas espazioen bidetik, dieta mediterraneo uniformatzaile gupidagabea dela medio, gureari uko egin beharko ote?

Ferrán Adrià bertako aholkulari nagusi jartzea ongi dago, dudarik gabe. Baina jakintza tradizionalak ere izan behar du presentzia, gure ustez: produktua nola ekoitzi izan den, nola kontsumitu izan den irakatsi beharko litzaioke ikasleari, ezta? Mamia noizdanik egin den, hemen laurogei arrain klaseraino jan izan ditugula, taldeko kide guztiok plater bakarretik zergatik hartzen dugun… jakin gabe irtengo dira, Unibertsitatetik pasatuta?

Kontsumoa

Beharbada, horrekin aski izango dute unibertsitate ikasleek. Horrela, bide batez, ikasgai gutxiago, lan karga arinagoa.

Garai batean karbohidratoa izan zen mantenugai preziatuena, lana eskuz egin behar baitzen. Karbohidratoa eta gantz edo koipea, hotzak ere gupida gabe astintzen baitzuen. Goi klaseek, berriz, proteina jatea izan dute bereizgarri, herri xehearengandik bereizten zituena. Aspaldi honetan mikronutrienteak (bitaminak, mineralak) bihurtu dira jatun ereduzkoaren kezka-gai nagusia eta orain, mutur-muturreraino etorrita, inongo baliorik ez duen mantenugaia dugu arreta-gune: zuntza. Elikatzen ez duen elementu paradoxiko hori erostea dugu xede, jana baino dezente garestiago badago ere, osasun perfektuarekin obsesionaturik.

Jakina, antzinako txinatarrentzat, jana sendabidea zen eta guretzat, biziki eboluzionatuz gero, pozoi bilakatu zaigu. Jakitetik ezjakiterako urratsa eman dugu, azkenean, garapen luze eta pozgarri baten buruan. Biba gu!

Horra panorama, beraz:

 

  • jana pozoi
  • jatera elkartzea debekatuta, lanean jardun edo telebistara begira egon behar dugulako
  • gure sustraiei helduz elikatzerik ez, aurrerantzean heziko diren profesionalen prestakuntzan ikasgai hori sartuko ez delako
  • eta era guztietako iruzurren aurrean, sartu nahi diguten ziri denen aitzinean defentsarik gabe.

 

Argi ibili, ez etsi.

 

 

17. martxoa 2015 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *


Tresna-barrara saltatu