Jan-edanak galbidean (15.06.05)

Elikagaien ia erdiak jasotzen direnetik platererako bidean galtzen dira. Munduan alferrik galtzen dira 1.300 milioi tona elikagai urtero. Frantziako Gobernuak datu  horiekin bukatu nahi dituenez beste pauso bat eman berri du: supermerkatuei elikagaiak botatzea debekatu nahi zaie. Hurrengo urteko uztailaren 1etik aurrera, 400 metro koadro baino gehiago dituzten supermerkatuek ezingo dituzte bota elikagai galkorrak. Haiek desegitea ere —adibidez, lixiba gainetik botata—debekatuko zaie, elkarteei eman beharko dizkiete. Animalien elikadurarako elkarteekin akordioak egin beharko dituzte, edo nekazaritza ongarrietarako eman. Helburu garbia du Frantziak: 2025erako erdira jaitsi nahi du elikagai galduen kopurua.

Angeluko (Lapurdi) Carrefour supermerkatuko zuzendariaren ustez: «Badu urteak Carrefourren hori praktikatzen dugula. Guretzat ez da berria. Badu 35 urte lanean ari naizela Carrefourren eta horixe ikusi dut betidanik. Gure saltegi guztiek hitzarmenak dituzte elkarteekin, produktuak emateko. Fundazio bat ere badugu nazio mailan, elkarte horiek laguntzen dituenak. Kamioi batzuk finantzatzen dizkiegu, adibidez. Hozkailuaz hornituriko kamioiak».

Eskaintza horiek hurbiletik zaintzen dituztela azpimarratu du Trevisanek. «Biziki kontrolatua da. Kontsumigarriak direnak ditugu ematen». Legeak alde horretatik ez diela deus aldatuko dio: «Gardentasuna segurtatzen genuen lehenagotik ere. Ematen dugun guztiaren eskaneatzeko tresna badugu. Eta, horri esker, badakigu zein elkarteri zenbat eman diogun. Ekoizpenak zeintzuk diren ere badakigu». Iraungitze datak ere hurbiletik zaintzen dituztela gaineratu du. Horri lotu hitzarmenak ere badituzte Carrefour katearen barruan: «Adibidez, jogurtak iraungitze data baino bizpahiru egun lehenago atera behar ditugu. Baina oraindik onak direnez, elkarteei ematen dizkiegu». Carrefourren barruan badituzte ere xahutzea saihesten laguntzea eginkizun nagusia duten langile batzuk, saltegiz saltegi ibiltzen direnak: «Zer egin daitekeen oraindik gutxiago botatzeko. Adibidez, badakigularik produktu batzuk egunean bertan iraungitze datara iritsiko direla, botatzeko ordez, haien prezioa izugarri apaltzen dugu egun horretan. Eta gisa bereko ideia andana bat praktikan jartzen ditugu».

2013an, Carrefour markako 350 bat ekoizpenetan iraungitze datak aldatu zituzten: «Epeak luzatu ditugu, gauza gehiegi botatzen genituelako». Ohartu baitziren iraungitze data iragan eta gauza anitz oraindik kontsumigarriak zirela.

«Benetako arazoari izkin»

Leclerc supermerkatuetako zuzendari nagusi Michel-Edouard Leclercek erreparoz hartu du Frantziako Asanblearen erabakia. Benetako arazoari izkin egiten saiatu direla uste du; izan ere, gaur egun elkarteen iraupena supermerkatuek emandako elikagaien menpe dagoela uste du, eta elkarteak lagunduko dituen politika publiko baten falta sumatzen du. Leclerc supermerkatuek 24.000 tona elikagai ematen dituzte urtero, eta horietatik 6.000 elikagai bankuetara doaz. Isunen eta debekuen bidea aukeratu izana ere gaitzetsi du Leclercek: «Debekua, betebeharra eta bi urtera arteko isunak aipatu dituzte».

Dena den, bat egiten du elikagaiak botatzearen kontrako borrokarekin. «Baina lege bat nahitaezkoa al zen?», galdetu du. Izan ere, Leclercen iritziz, elkarteak ez dira legeen zain egon: Leclerc kateko supermerkatuetako %95ek akordioak dituzte jadanik hainbat elkarterekin. Benetako xahutzea, hala ere, beste toki batzuetan gertatzen dela esan du: «Ingurumen Ministerioaren arabera, elikagaien xahutze handiena etxeetan gertatzen da (%67); ondoren, ostalaritzan (%15), eta, azkenik, banaketa handietan (%11 ministerioaren arabera, eta %5 Europako Batasunaren arabera)».

Frantziako lege berria Hego Euskal Herrian ezarriz gero BM supermerkatuei apenas eragingo liekeela azaldu du Gorka Mitxelena BMko logistikako arduradunak. Izan ere, euren saltokietan, orain dela sei urte ingurutik, elikagaien bankuei ematen dizkiete sobran dauden elikagaiak. Mitxelenak dioenez, langileen eskakizun batetik etorri zen erabakia. «Merkantzia asko botatzen genuen egunero, eta kezka sortu zen».

Mitxelenak dioenez, azken urteetan Gipuzkoako Elikagai Bankuari elikagai gehien eman dizkiona bihurtu da BM. Horrez gain, maiatzean kontsumitzaileek elikagaiak emateko kanpaina egiten dute elikagaien bankuekin elkarlanean.

Eroskin ere ez dira elikagaiak zakarrontzira botatzen. BMn gisara, iraungitze data iritsi baino bost egun lehenago elikagaiak supermerkatuko salmenta mahaietatik kendu, eta hainbat erakunderi ematen dizkiete, izan Caritas, izan elikagaien bankuak, batzuk aipatzearren. Gainera, bihar eta etzi, kontsumitzaileek elikagai bankuei janaria eman ahal izateko kanpaina egingo dute.

«Iaz bildu genituen elikagai guztiak kontatuta, 5.000 lagunek jan ahal izango lukete urte osoan, gosaria, bazkaria eta afaria barnean hartuta. Oso harro gaude datu horiekin», azaldu du Alejandro Martinez Eroskiko Gizarte Erantzukizuneko zuzendariak. Bide horretan, Espainiako Elikagaien Bankuen Federazioak, FESBALek, Urrezko Galburua saria eman zion Eroskiri arlo horretan egiten duten lanarengatik.

Jateko ez diren produktuekin ere ari dira lanean. Etorkizunean, lurrera eroritako material edo materia organikoarekin biogasa, konposta edo animalientzako janaria ekoitzi nahiko lukete.

Martinezen aburuz, elikagaiak botatzea ez da dirua botatzea bakarrik. Hainbat motatako baliabideak —horietako asko mugatuak— xahutzea ere esan nahi du. Ekoizpenean erabilitako energia, nekazariek isuri dituzten ur litroak, garraioan kontsumitutako erregaiak eta abar aipatu ditu. «Kontabilitatearen ikuspegitik begiratuta, sobran dauden elikagai horiek galera dira enpresa batentzat. Bota beharrean erakundeei emateak gastuak eta barne antolaketa handia eskatzen ditu. Baina alderdi emozionalari erreparatzen badiozu, polita da. Kontsumitzaileak ikusten duelako auzoko jendeak jan dezakeela ekintza horrekin».

Elikagai bankuentzat ere ondorioak izango ditu Asanblearen erabakiak, baina gehienek begi onez hartu dute. Baionako Elikagai Bankuko Hubert Mares presidenteordearen ustez, albiste ona da, elikagai gehiago jasotzeko aukera emango dielako. Horren eraginez, ordea, azpiegiturak egokitu beharko dituztela uste du: «Elikagai gehiago jasoko ditugunez, biltegiak eta ibilgailuak egokitu beharko ditugu, baina gustura egingo dugu». Dena den, aspalditik dituzte haiek supermerkatuekin hitzarmenak; egun, 21 supermerkatutatik jasotzen dituzte jakiak. 1987. urtean sortu zenetik izan dituzte hitzarmenak supermerkatuekin. Haietatik jasotzen dituzten elikagaiak 31 elkartetara banatzen dituzte, astelehenetik larunbat goizera. 2014an, adibidez, 420 tona elikagai jaso zituzten guztira.

Ezer ez botatzeko filosofia

Gregorio Ioldi Nafarroako Elikagai Bankuko presidenteak ere uste du elikagai bankuen filosofiarekin bat datorrela Frantziako Asanbleak hartutako erabakia: «Kontsumitzeko moduan dauden elikagaiak berreskuratzeko modu bat da. Baina, neurri horrekin batera, azpiegituren gastuekin ere lagundu beharko lukete».

Nafarroako Elikagai Bankuak Iruñeko mankomunitatearekin akordio bat sinatua du 2010etik, eta, horri esker, hozkailua duten bi furgoneta eta bi lagun jarri zituzten lanean. Egunero, akordioa sinatuta duten supermerkatuetatik pasatzen dira elikagai bila. «Gure lokaletara iristean, aztertu egiten ditugu produktuak, eta egokiak direnak hurrengo egunean bertan banatzen ditugu. Iaz, 350 tona elikagai banatu genituen», azaldu du Ioldik.

Legea bainoago, jendearen eta enpresen ardura behar dela uste du: «Jendeak kontzientziatu behar du zaborretara botatzen duen jaki hori beharbada kontsumitzeko modukoa dela».

Hala ere, itxaropentsu dago hiritarrak pixkanaka kontzientzia hartzen ari direla eta. Azken urteetan eta, krisia hasi denetik batez ere, enpresek neurri batzuk hartu dituztela esan du: «Eskaera eta eskaintza gehiago zorrozteko lanean ari dira enpresak, ezer ez bota behar izateko. Pixkanaka ezer ez botatzearen filosofiaren alde ari direla uste dut».

Baina Frantzian hartutako erabakia ez da nahikoa: «Ondo dago elikagai xahutzearen kontrako edozein erabaki, baina praktikan jarri ez den Europako Batzordeko neurri bat dago, eta horrek elikagaietan bi data jartzera behartzen ditu: saltzeko epea eta kontsumitzeko epea. Praktikoagoa da».

(Berria, 15.06.05)

05. ekaina 2015 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

Leave a Reply

Required fields are marked *


Tresna-barrara saltatu