Aupa osasuna

  1. Nola “ardoa zer den?” Ardoa, mahats freskoaren edo muztioaren hartzidura alkoholikoaren emaitza da. Legamiek muztioaren azukrea jan, alkohol eta karbono-dioxido bihurtu eta, gainera, lurrinez eta zaporeez jantziko du ardoa.

  1. Hartzidura alkoholikoa. Honen arduradunak legamiak izeneko mikroorganismo txiki-txikiak dira eta, bereziki, mahatsaren azalean dagoen pruina geruzan itsasten dira. Tenperatura egokia eta nutrienteak dituztenean martxan hasten dira eta, horrela, hartzidura naturala gauzatzen da, muztioa ardo bihurtuaz.

  1. Ardoa, aspaldiko edaria. Antzinako Mesopotamian (Kaukaso aldea) orain dela 7.000 urteko mahats haziak aurkitu dira: horiexek azterturik, garai hartan ardoa egiten zela egiaztatu dute ikerlariek. Bai greziarrek, bai erromatarrek ere ardoa aspaldi-aspaldiko kontua zela utzi ziguten testigantza gisa.

  1. Estreinako biharamuna. Antzinako gizakiak, konturatu gabe ere, mozkorra “asmatu” egin zuen: muztioa ateratzeko mahats aleak zabaldurik eguzkitan ahantzita utzi, handik egun batzuetara, muztioa edan eta… hura bai gauza ederra! Hura ez zen muztioa, hartzidurak likido hura ardo bihurtua zuen. Hurrengo egunean, ordea, komediak. Ardoa eta hordialdia inauguratuak zeuden.

  1. Zein du mahatsondoak toki egokia? Mahatsondoa landare indartsua da, neguteko hotzak eta udamineko beroak ederki jasaten dituena, baina, hori bai, bera oinarrituko duen lurrak ez du gabeziarik nozitu behar. Zona tropikal eta subtropikaletan bakarrik landatzen da mahatsa, ez toki hotzegietan, ez beroegietan ere.

  1. Ardoaren gurasoak: mahats motak. Barietate bakoitzak bere ezaugarriak eta berariazko izaera emango dizkio ardoari, nolako mahats mota erabili halako zapore, kolore eta lurrinak —besteak beste— agertuko ditu ardo horrek. Bost mila mahats barietate ezagutzen ditugu orain: horietatik ehuntxo batek bakarrik dute garrantzia enologian eta 50 bakarrik dira oso aproposak ardoa egiteko.

  1. Ardoaren umeak. Ardotik pattar-mota asko atera daitezke; tokiaren eta ardo-motaren arabera aldatuko dira azken produktuaren definizioa eta ezaugarriak. Destilatu ostean, barrikan sartu eta kolore, lurrin eta zapore berriak sortuko dira.

  1. Zehaztasunik ezean… Askotan, produktua izendatzean ez dugu bete-betean asmatzen, okerreko tradizioak edo bestelakoak direla medio. Adibidez, kognaka Cognac (Frantzia) eskualdeko ardoa destilazioz erdiesten da. Armagnakarekin beste horrenbeste gertatzen da. Estatu espainiarrean, besteak beste, “brandy Penedès” eta “brandy Xereztarra” ekoizten dira, horiek eskatzerakoan oraindik “koñak” izena erabiltzen dugun arren.

  1. Alkohola zeren arabera aldatzen da? Legamiek azukrea behar dute alkohola ekoizteko. Mahats aleak azukre naturalaren presentzia eguzkiak igorritako energiari esker lortuko du: lurralde eguzkitsuetan gradu handiko ardoa izango dugu, eta eguzki gutxiko lurraldeetan, aldiz, gradu urrikoa.

  1. Lurraren garrantzia. Mahatsondoari euskailu emateaz aparte, lurrak nutrienteak eta ura emango dizkio landareari. Nolako hazkurria eman arabera, mahatsak produktu desberdinak aterako ditu. Lurralde maldatsua atseginagoa du mahatsondoak lautada baino, drenaje hobea, eguzki-ordu gehiago du, eguraste hobea egiten delako eta izozte-arrisku txikiagoa duelako bertan.

  1. Gizakia ere, arduradun. Gizakiak garrantzi handia dauka ardogintzan. Eguraldia, lurra eta horrelakoak maneiatu ezin ditzakeen arren, beste faktore askoren erantzule izango da —sukaldaria bezalaxe—, lehengaiak lantzean: ardozaleak agindu, kontrolatu, despistatu eta zaintzearen arabera aterako da azken produktua.

  1. Chaptalizazioa. Ardo bati alkohol gradua jasotzeko asmoz, hartzidura prozesuan ardoari erremolatxa-azukrea edo azukre arrunta eranstea da. Aldeko eta kontrakotasun ugari sortu dituen teknika hau erabiltzea debekatuta dago Estatu espainiarrean (EEE-ak Estatu hori eguzkitsutzat joa duelako) ez horrela frantsesean edo Europako hainbat herrialdetan (bertan ez baitute hainbeste eguzki-ordu).

  1. Filoxera izeneko euliak mahatsondoaren sustraiak idortu egiten ditu. XIX. mendean Ameriketatik ekarritako euli-izurrite horrek Ingalaterra lehenbizi, Frantzia osoa gero eta, azkenean, Europako mahastiak enologiaren ikuspegitik, erabateko hondamendia izan zen hura. Katastrofea bi ahoko ezpata izan zen Euskal Herriarentzat, Nafarroak frantsesen kontsumoa asetzeko esportazioa indartu zuelako, baina handik gutxira langileek beraiek ekarri zuten izurritea hona. Orduantxe eman zituen hainbat beka Nafarroako Diputazioak, ardogileak Champagne-n eta Cognac-en enologiazko ezagutzarik ekar zezaten.

  1. Mahastiak. Lehen lau urtean landareak ez du ardogintzarako kalitate handiko mahatsik ematen. Bosgarren urtetik berrogeigarrenera, ikuspegi komertzialetik, egoera politean mantenduko da mahatsondoa, fruta asko ematen du. Hortik aurrera, ordea, ardogintzarako kalitatea hobetu baina mahats kantitate gutxiago emango du.

  1. Inausketa, kimaketa. Mahatsondoa landare igokaria denez, egokitu egin behar dugu geure premietara. Inausketari esker, produkzioa erregulatu dugu, landarearen egitura edo itxura geure nahien arabera moldatuko dugu, mahatsondoa maneiagarriago bihurtuko dugu, eguzki ordu gehiagoz gozatuko da landarea, etab.

  1. Kimika eta ez-kimika. Botilan hondarrak agertzeak ez du esan nahi ardoari “kimika” (ulertzen dugun adiera peioratibo horretan, behintzat) gehitu zaionik. Mahatsak osagai disolbagarriak eta disolbaezinak dauzka: botilaren ipurdian ikusten ditugunak bigarren hauek dira. Ardoari ez zaio gehitzen hauts edo horrelakorik (besteak beste, oso garestia litzateke horrela eginiko ardoa): botilan emaniko denboraren ondorio dira solido horiek.

  1. Kortxoa. Botilan oxigenorik ez sartzea du eginkizun nagusia, bestela ardoa lurrundu eta ozpinduko litzatekeelako. Kortxoa malgua eta, aldi berean, inpermeablea da: horrelako beste gai naturalik ez da aurkitu oraino. Kalitate, berme eta prezio askotako kortxoak daude salgai: zein ardori zein kortxo jartzen asmatzea izango da kontua.

  1. Nolako eragina du egurrak ardoan? Mikro-oxigenazioa jazotzen da; oxigenoa oso kopuru txikian sartzen da eta, horren ondorioz, ardoaren kolorea, zaporea eta usaina aldatu egingo dira. Egurraren konposatuek ere ardoan disolbatuko direnez, bestelako ezaugarriez jantziko dute eta berezko klarifikazioa (zikinkeriak hondora eroriko dira, gainerako likidoa garbi utzita) egiten lagunduko dute.

  1. Ardoaren garraioa. Antzina ardoa zahagietan, buztinezko anforetan eta barriketan garraiatzen bazen ere, XVII. mendean hasi zen egurrezko barriketan eramaten, itsasontziz. Adituak, ardoa egurrezko ontzietan sartzean hobetu egiten zela konturatu zirenez, gai horren erabilera hasi zen hedatzen.

  1. Egur motak. Egurrekin hainbat ikerketa egin ondoren (arkazia, pagoa, gaztainondoa, gereziondoa…) ardogileak konturatu ziren haritza zela egokiena, ardoaren ezaugarriak errespetatzen zituelako eta, gainera, erabilera orekatua izanez gero, ez zuela “ardoa hiltzen”, hau da ardoaren bereizgarriak mantentzen zituen.

  1. Barrikaren adina. Zenbat eta zaharrago, orduan eta konposatu gutxiago izango ditu eta, beraz, mikro-oxigenazioa ere txikiagoa izango da. Asko jota, 5-6 urte iraun lezake barrika batek. Gaur eguneko enologiaren ikuspegitik, beraz, “ardo ona barrika zaharrean” esakunea ez da egokia. Nafarroako Jatorrizko Izendapeneko ardoa edukiko duen barrikak ezin du 9 urte baino gehiago izan.

  1. Euskal Herriko egurrak ez ote du balio barrikak egiteko? Hemengo eguraldi hezearen ondorioz, zurak poroa oso irekia daukanez, mikro-oxidazioa handiegia litzateke eta, gainera, ihesak (isuriak) jazoko lirateke, hemengo haritza lantzea oso aldrebesa baita. Haritz frantsesa edo amerikarra erabili izan dira orain arte, baina geroz eta ugariago ari dira Portugal eta Ekialdeko Europatik ekartzen, upelak egiteko zuraren eskakizuna izugarri ugaldu delako.

  1. Nola mantendu ardoa etxean. Tenperatura: aldaketa bortitzik ez du jasan behar, 12-14º C izango da egokiena. Dardarik eza: lasai bizi behar du ardoak, bibrazioak moteltzen duelako. Argitasuna: izpi ultramoreek ardoa kaltetzen dutenez, hobe ilunpean mantentzea. Hezetasuna: %70-75eko hezetasuna du ardoak aproposa ederki mantentzeko. Botila etzanda: kortxoa heze mantendu behar da, lehor ez dadin (isuririk jazo eta ozpindu egin daiteke horrela). Usain desatseginak baztertzea: gasolina, berakatzak… urrutian utzi behar dira, ardoa ez kutsatzeko.

Beraz, tokirik egokiena lurrazpikoa da.

  1. Ardoaren kurba. Gizakiak bezala, ardoak ere gorabeherak nozitzen ditu: indartsuak iraupen luzekoak izango dira eta indarrik ez dutenak, berriz, “erraz edateko modukoak”, gorputz, tanizitate eta ezaugarri organoleptiko nabarmenik agertuko ez dutelako. Ardo “lau” edo “hilak” dira hauek. Ardo “biziak”, dena den, gordetzen jakin beharko dugu, bestela akabo.

  1. Ardo beltz onduen kategoria komertzialak. Ondua (kriantza): 3. urteko ardoa, gutxienez 12 hilabete eman ditu barrikan. Erreserba: 3 urte dauzkan ardoa, gutxienez 12 hilabete barrikan eman dituena. Erreserba handia: 5 urteko ardoa, 24 hilabete gutxienez barrikan eman dituena. Horrek ez du esan nahi erreserba handia berez urteko ardoa baino hobea denik, edo prezio txikiko ardo gaztea zaharra baino okerrago dagoenik. Parametro hauek Errioxa eta Nafarroako Jatorri Izeneko ardoentzat balio dute, estandarrak dira baina ez bakarrak.

  1. Ardoa botilan. Barrikako mikro-oxidazioa jazo ondoren, botilan oxigenorik gabe egon beharko du ardoak, egurrak emaniko konposatuak eta ardoaren arteko integrazioa gorpuz dadin. Horregatik —batzuetan, ez beti: nolako ardoa den— botilan denbora-epe bat emaniko ardoa hobetu edo “biribildu” egin dela konturatuko gara.

  1. Ardo botila “ona” ordu erdi lehenago ireki behar al da? Edan behar dugun ardoak oxigenazioa eskertuko du, baina kortxoa kenduz bakarrik oxigenatuko den ardo-azalera (are gutxiago bolumena) oso txikia denez, ordu erdi lehenago edo unean bertan irekitzeak ez dio abantailarik ekarriko ardoari. Kopan astintzean, esate baterako, hobeki oxigenatuko da ardoa. Ardoa oxigenatzeko formula hoberena, dena den, dekantazioa da.

  1. Dekantatu?, zergatik dekantatu? Botilatik ardoa berariazko ontzira aldatzea da dekantatzea. Bi helburu betetzeko: batetik, sedimentuak eta likidoak bakoitza bere aldetik bereiztea; bestetik, ardoa itxi-usainetatik askatu eta berezko lurrinak barreiatzea.

  1. Jatorrizko izendapenak. Euskal Herrian hainbat Jatorrizko Izendapenetako ardoak ditugu: Bizkaiko Txakolina, Bizkaian; Getariko Txakolina, Gipuzkoan; Arabako Txakolina eta Arabar Errioxako Ardoa (Errioxa Jatorrizko Izendapen Kalifikatuaren barnekoa); Nafarroan, hiru Izendapen: Irulegiko ardoa, Nafar Jatorrizko Izendapenekoa eta nafar herri batzuk Errioxako Jatorrizko Izendapen Kalifikatua.

  1. Ardoaren globalizazioa. Zaporeen estandarizazioa aurrera etengabe egitearen ondorioz, enpresa handiek ardoen homogeneizazioaren mesedetan dihardute, geroz eta indar handiagoz. Hegazkinez bakarrik bidaiatzen duten enologoen erruagatik, Euskal Herriko auzo txikieneko taberna zaharreko bezeroak chardonnay motako ardoa eskatuko dio etxekoandreari, ondarrabi zuriak eta garnatxak gutxietsita. Dugun gauzarik hoberenetako bat, agian, tokian tokikoa mantentzea da, geure sustraiei eutsiz..

  1. Mahats-lapa edo –patsa. Ardoa eginikoan, berarekin batera joan ez diren alkoholdun produktu guztiak destilatuz gero, “uxuala” izeneko pattarra lortuko dugu. Pattar huts horri norberak nahien duena erantsiko dio: azukrea, usain-belarrak, fruta-esentziak, fruta-narrastiak, etab.

  1. Beratze karbonikoa. Arabar Errioxako metodo tradizionala da, orain nonahi hedatzen hasia bada ere. Ardoa, mahatsa osorik eta txortena erauzi gabe egiten denez, hartzidura interzelularra gauzatzen da eta, horren eraginez, fruta-lurrin biziko ardo freskoak lortzen dira, urte berean edan beharrekoak: bestela ezaugarri horiek galdu egingo lirateke.

  1. Produkzioak. Hektarea bateko mahastiak hainbat kilo fruta eman dezake, kalitatezko ardoa aterako bada. Kopuru hori biderkatzen bada, kalitatearen lepotik ugalduko da. Horregatik, Euskal Herriko Jatorrizko Izendapena kontrolatzen dituzten erakundeek beren lurraldeetako produkzioa mugaturik dute. Europatik kanpora, egun, nahi duten mahats guztia atera dezakete, inolako kontrolik ez dutelako gainditu behar. Baina kalitatearen berme hori ere ez diote eskainiko kontsumitzaileari.

  1. Nafarroako ardoak. Herrialde honetako eguraldi-ñabardurak, lurraren bereizgarriak eta beste direla medio, Nafarroako Jatorrizko Izendapena bost zonatan dago banaturik, ardogintzaz ari garela:

  • Estellerrikoa

  • Behemendikoa

  • Valdizarbekoa

  • Erribera Garaia

  • Behe Erribera

  1. Ardo aparduna. Muztioak lehen hartzidura alkoholikoa egin ondoren, legamiak eta azukrea erantsita, beste hartzidura bat egingo du oraindik. Bigarren honek ardoa burbuilez (karbonikoa), lurrinez eta zapore bereziez aberastuko du. Cava eta champagne, besteak beste, motakoak horrela elaboratzen dira.

  1. Dastatu ala edan? Edan, egarria kentzeko, alaitasuna iraunarazteko, topa egiteko, ospakizunak nabarmentzeko… egiten da; dezente edaten da, batzuetan. Dastatze teknika erabiltzen dugu ardo horren bereizgarriak hauteman eta ezagutzeko, beste batzuenekin konparatzeko, etab. Dastatze horretan, parametro jakin batzuk ezagutu eta jakinarazi behar izaten dira: ikusmena, usaimena, dastamena, entzumena eta ukimena baliatuz. Bestela esatearren, “zorioneko” ezaugarri organoleptikoak zehazteko.

  1. Dastatzeko baldintza egokiak:

  • Gizakiak kontzentraturik, lasai, inolako gaitzik nozitzeke, eta erne egon behar du. Ahal bada, gose-puntta batez kezkatuta, bere zentzumenak biziago daudelako.

  • Aretoko tenperatura 20ºC izango da, kanpo-usainik (lorerik, kerik, etab.) gabe, hezetasun egokian (%70 inguru)

  • Altzariak, zuri eta erraz garbitzeko modukoak izango dira

  1. Dastatze kopa. Kristal finekoa, koloregabekoa, aratz edo gardena (kolore eta tonuak zehazkiago hautemateko), inolako marrazki, apaingailu edo tailarik gabea, oin edo hankaduna (kristala hatzekin ez zikintzeko eta ardoaren tenperatura ez aldatzeko) izango da, gerrian baino ahoan diametro txikiago izango duelarik (lurrinak ongi antzemateko), eta erabat garbia egongo da (zaporerik ez nahasteko).

  1. Ardo-dastatzea: ordena. Ezaugarri arin edo motelenetatik hasita, biziagoetara igaroz dastatu behar dira ardoak: alkohol-gradu txikienetik handiagoa duenera; ardo gazteetatik zaharragoetara (gazteek gorputz gutxiago izaten dutelako, eskuarki), lehendabizi zuriak eta gero beltzak (hauek sendoagoak direlako, normalean), eta gozoak azkenerako utzita (gure papilak hasieratik gozotasunaren zamaz ez kargatzearren).

  1. Ardo-dastatzea: kolorea. Ardoaren koloreak gauza asko adierazten dizkigu:

  • adina: urteetan aurrera joanez, ardo beltzaren kolorea argitu egingo da (laranja tonuak agertuz) eta zuriarena, aldiz, ilundu: hits eta zurbilak izatetik urre kolorerantz hurbilduz doa.

  • egoera, itxura: arre edo uher agertzen bada, behar bezain garbi ez dagoen seinale; distiratsu egonez gero, berriz, alderantzizkoa.

  • gorputza: tanta edo malkoa kristalean behera astiro-astiro jaisten bada, glizerina-kopuru (“gorputza”, gure eguneroko hiztegian) handia duen seinalea izango da.

  1. Dastaketaz: hiru lurrin-motak.

  • Lehen urratsekoak: mahatsak emanikoak dira, hiru plegukoak: loredunak, frutadunak eta begetalak.

  • Bigarren urratsekoak: hartzidurak emanikoak dira: esnekiak, alkoholak, etc.

  • Hirugarren urratsekoak: ardoak zahartuz gero, egurrak eman eta botilan osaturiko lurrinak dira: bainila, larrua, keztatuak, tabakoa…

Kopa astinduz, ardoa oxigenatu da eta, ondorioz, lurrinen bilakaera nabarituko dugu. Baina goiko gradazio horrek ez du zerikusirik astinketen kronologiarekin.

  1. Dastaketaz: zaporeak eta aho-ukituak. Mingaineko hainbat alderditan dauzkagun dastamen-papilei esker oinarrizko lau zaporeak hauteman eta bereizten ditugu: gozoa (mihi-puntan), gazia (mihi ertzen azpialdean), mingotsa (mihiaren atzealdean) eta garratza (mihi ertzen gainaldean).

Horiek horrela ere, ardoa ahoratzen dugunean bestelako inpresioak ere hartzen ditugu, ahoko ukimenari dagozkionak. Hona horietako batzuk: alkoholak berotasuna sentiaraziko digu, karbonikoak eferbeszentzia, astringentziak sikutasuna, konposatuek gorputza (baita mintasunik ere) eman dezakete, etab.

  1. Ardoa kontsumitzeko tenperatura egokiak. Ardo zuri lehorrak, 8-10ºC-tan (ardo honen ezaugarriak, freskotasun eta garraztasuna dira: epela edango balitz, garratz hori desatsegin gertatuko litzateke); ardo gozoak, 6-8º C-tan: gozotasuna, tenperatura altuetan konpentsatu egiten delako. Apardunak, 6-8º C-tan (finezia galdu eta karbonikoa askatu egiten delako hortik aurrerako tenperaturetan). Ardo gorriak, 10-12º C-tan (bereizgarriak hobeki nabarmentzeko). Urteko ardo beltzak, 12-14º C-tan (ardo beltzen freskotasuna mantentzeko, batetik, eta astringentzia txikikoak direlako, bestetik); ardo beltz onduak, 16-18º C-tan, zahartze prozesuan lortutako lurrinak airean barreiatzeko. Hortik aurrera, alkohola lurrundu eta gainerako lurrinak estaliko lituzke.

  1. Ardoak eta jakiak egokiro uztartzea. Bietaz gozatu ahal izateko, batak ez du bestea estali edo galarazi behar: berakatzak, tipulak, ozpinak eta horrelakoek oso neurriz har daitezke, ardoa ez ezkutatzeko. Maisu eta adituek arestion diotenez, jana eta ardoa uztartzeko arau finkorik ez dago gaur egun: arraina ederki lagun lezake ardo beltz batek, ehizarekin ardo zuria har daitekeen hein berean.

  1. Ardo gorria eta klaretea. Elaborazio-prozesu desberdina dute biek: gorria egiteko, hartzidura hasi baino lehenago, tenperatura baxuko beratze-prozesua gertatu da kontrolpean, hainbat orduz: orduan, muztio koloreztatua andeletik atera eta irakite prozesua hasten da beste ontzi batean. Klaretea egiteko, aldiz, nahasi egiten dira mahats beltza (urriago) eta zuria (ugariago), eta elkarrekin egingo dute hartzidura. Dena den, klarete izena ez du aintzat hartzen EEE-ak.

  1. Zergatik mahats berak ardo zuri eta beltza? Mahats zuritik eta beltzetik ardo zuria egin daiteke, baina zuritik ezin izango dugu ardo beltzik egin, kolorearen funtsa azalean dagoelako. Mahats beltzaren azalean antozianoak daude: hauexek dira ardoari kolore gorri edo beltza emango diotenak; mahats zuriak flabonak dituzte: kolore zuria emango diotenak, hain zuzen.

  1. Cava-ren azukre-kopurua. Cava Jatorrizko Izendapeneko ardoak, botilan bigarren hartzidura egin ondoren erantsitako azukre-kopuruaren arabera, maila desberdinetan sailkatuko dira:

  • Extra brut: 6 g azukre baino gutxiago, litroko

  • Brut: 15 g azukre baino gutxiago, litroko

  • Lehorra: 17-35 gramo bitarte, litroko

  • Erdi-lehorra: 35-50 gramo bitarte, litroko

  • Gozoak: 50 g azukre baino gehiago, litroko

Kontsumoak gorantz egin du “brut” motakoetan, gozoen bizkarretik.

  1. Ardoaren garbiketa. Tradizioz, arrautza-zuringoarekin gardentzen edo arazten zen ardoa: horren ondorioz, ardandegiak ugari ziren herrietan gorringoz osaturiko gozoki ederrak ere ugari ziren. Enologiaren aurrerakuntzari esker, bestelako produktuak baliatzen dira gaur egun ardoa garbitzeko.

Zuringoa izan, bestelako produktua izan, ardoaren azaleran uzten da eta, behera jaistean, ardotan “igerian” ziren partikula guztiak “irentsi” edo harrapatu egin ditu, berarekin hondorantz eramanez. Behera iritsitakoan, likidoak eta solidoak bereiziko ditu ardogileak.

  1. Txakolina jo, apurtu, hautsi behar al da? Ez, noski. “Betidanik egin izan da horrela” eta horrelako aitzakiek bizirik iraun, ardoa jotzearen helburua lurrin partikulak askatzea da. Beraz, berehala hartzen den ardoak eragin hori agerian izango du, baina ez hortik denbora-tarte batera hartuko denak: hori lurrinik gabe, hilik egongo da ordurako. Txakolin onak berezkoa du txinparta eta burbuila txikiak, finak ditu: horrelako osotasun naturala ez da zertan hautsi. Burbuila handia bada, karboniko erantsia den seinale.

  1. Zer ote da “bouquet” hori? Berez, hirugarren urratseko lurrinen ezaugarria da; horretaz aparte, osotasun harmonikoa osatzen duen horri deitzen zaio “bouquet”: lurrinak, barrika eta botilako faseak gainditu ondoren, aberastu, eboluzionatu egiten dira.

  1. Frantsesen paradoxa. Frantsesak animali gantz ugari hartzen duen arren, gaitz kardio-baskularrengatik jendea hil egiten da, noski, baina zahartzaroan ederki asko sartutakoan. Bizi-itxaropen luze horren arduradunak, harritzekoa bada ere, ardoaren polifenolak dira. Hexagonoko herritarrek ardo asko hartzen dute (munduko ardo-kontsumitzaile handienak, hain zuzen). Era berean, minbiziaren kontrako eragile da ardoa, goi-kolesterolaren ekoizpena sustatzen du (kaltegarria organismotik behera kanporatzen lagunduz), antioxidatzailea dela ere idoro da arestian…

  1. Zein da osasungarriagoa, ardo zuria ala beltza? Bidezko tamaina edo kopuruan, osasuntsuak biak ere dira, baina ñabardura bat egin dezagun: beltzak beratze-prozesua nozitu duenez, likidoa mahats-azaletik xurgatu ditu osasunean eragin mesedegarria izango duten konposatu gehiago.

  1. Euskal Herriko mahats-barietate ezagunak:

  • Beltzak: tenpranillo, graziano, garnatxa, maturana beltza, maturana arrea, merlot, cabernet souvignon, mazuelo, ondarrubi beltza, monastrell cabernet franc,

  • Zuriak: viura, ondarrabi zuria, malvasia, garnatxa zuria, maturana, ale txikiko moskatela, folle blanch, chardonnay,

  1. Ardoa erosteko kriterioak.

  • Hobe denda espezializatu batean hartzea, aholkua emango digutelako; azalera handian baino garestiago izango den arren, produktu onba erosteko bermea dugu.

  • Ardo gazte eta apardunak, urri erosi: urtean bertan hiltzen direlako; gainera, apardunen etiketan ez du adierazten noiz botilaratu den.

  • Ardo ondua erosi aurretik, dastatu (zer erosiko dugun ezagutzeko) eta kalkulatu ardo hori gordetzeko toki egokia.

Leave a Reply

Required fields are marked *


Tresna-barrara saltatu