Maiatzeko jan-edanak, aukeran (15.05.01)

Maiatzeko jan-edanak, aukeran

 Uretakoak: itsaskietan, almeja, ganba itsastarra, ganba gorria, izkira, misera, langostinoa, muskuilua, nekora, txangurroa, txokoa, zigala; arrainetan, antxoa, atun gorria, bakailaoa, berdela, erreboiloa, gelba, halibuta, itsas aingira, arraia, izokin itsastarra, krabarroka, legatza, liba, makaela, meroa, muxu-martina, oilarra, papardoa, sardina, txitxarroa, zapoa; aingira, karpa, perka.

Haragia: arkumea, antxumea, untxia, etxeko txekor eta behia

Barazkiak: apioa, azenario berria, baba, baratxuri berria, beldarra, borraja, brokolia, endibia, entsaladako getozka (beste barazki batzuekin), errefautxoa, garitako zainzuria, ilarra, orburu udatiarra, porru berria, tipuleta, txikoria, zainzuria, ziazerba

Frutak: abrikota, anana, arana, banana, gerezia, marrubia, azken zitrikoak; fruta exotikoak

Gainerakoak: barraskiloak (euria ari baitu); basoan ziza zuria, karraspina, belarri landua, kardu-ziza, marasmioa, kuletoa, azpibeltza, urbeltza, makal-ziza…

01. maiatza 2015 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

Sanprudenetan perretxikoak (15.04.28)

(Ea aurtengoan euria ez dugun bisitari)
Perretxiko arrauzki tradizionala RZ
Lau lagunentzat prestatu behar bada,
Kilo erdi bat perretxiko arreta osoz garbituta, puskatu eskuz potoloak eta utzi osorik txikiak; ez garbitu uretan, ahal bada.
Garbitu bi berakatz txiki eta eduki oliotan, su-puntta batez, likidoa perfumatu arte. Atera berakatzak eta gorde beste baterako. ç
Tipula more txiki bat xehe-xehe ebakita, erregosi xuabe-xuabe bi koilarakada olio lurrindutan.
Tipula “etorri” edo samurtu denean, gehitu  perretxikoak, eman gatza eta altxatu sua,  minutu pare batez zarrastatzeko.
Bitarte horretan, irabiatu arrautzak (larregi gabe) hatz bat perrexil eta amiñi bat gatzekin.
Su ertaina ipinita, eragin denari paderan, eman bi buelta eta, arrautza mamitu aurretik, mahaira eramango dugu.
(Datorren urtean karakolen formula emango dugu).
Ondo bizi, hegoaldetarrok!

28. apirila 2015 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

untxiaz eta konejuaz (15.04.27)

UNTXIKIA

Europarrak hor ari zaizkigu orain, untxia kontsumi dezagun, behin eta berriro. Beste zeinahi animalia bezala, aske dabilen untxia txikiago, gogorrago eta lehorragoa (tiroz nahiz lakioz harrapatu bada, hobe da ongi odolustutzea) da baina, beste aldetik, kaiolakoa baino goxoagoa.

lapin bilaketarekin bat datozen irudiak

Harategian, animalia gazte, eme edo horrelakorik hautatzeko aukerarik ez dugunez (dagoenetik erosi behar), jateko prestatu behar dugu bezperatik:

  • kendu untxiari barrunbeak eta gorde, saltsari eransteko,
  • garbitu piztia uretan,
  • lehortu zapi batez,
  • ebaki pusketan ohi bezala
  • eta prestatu beratzeko osagaiak: ur eta ardotan egositako azenario, porru, tipula eta perrexila, usain-belarrak (hala nahi izanez gero).
  • Azkenean, bertan murgilduko ditugu untxi pusketak egun pare batez, hozkailuan.

Osagai-zopa horrek saltsa prestatzeko balioko dizu gero.

Sekretua: perfekzionista batzuek, xiringa hartuta, pattarra txertatzen dute ehizakiaren ehunetan, haragia guriago, usaintsuago eta goxoagoa izan dadin.

 

27. apirila 2015 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

Iruzurrak: glaseatzea (15.04.26)

 

Hona iruzur legal bat: glaseatzea.

Izoztutako babesle ona izotza edo jela denez, elikagai izoztuen fabrikatzaileak negozio-bide galanta asmatu du: arraina izoztu, atera eta uretan blaitu, berriro izoztu, berriro blaitu uretan… Horri esker, arraina ederki babesturik egongo da baina guk ura arrain prezioan erosi dugu. Legea ez dago biziki zorrotz, alderdi horretatik: %20raino erants dakioke deus ere adierazi gabe, baina… legala da ur kiloko 40 euro ordaintzea.
Zer egin? Herritarren boikota oso arma eraginkorra da. Ahoz aho (edo sare sozialen bitartez) zabaltzen den egia azkar eta seguru iristen da behar den tokiraino.

Arraina eta berritsua, ahotik galtzen

 

Atsotitzak

Ibai nahasia, arrantzaleen irabazia.

Itsasoak sua hiltzen, suak ez itsasoa xukatzen.

Itsasoak eman, itsasoak eraman.

Arraina eta berritsua, ahotik galtzen

 

26. apirila 2015 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

RZ: zainzuriak (15.04.24)

ZAINZURI GARAIA, BETE-BETEAN

espárrago bilaketarekin bat datozen irudiak

Nafar erriberatarrek diote, erdaraz, apirileko zainzuria niretzat, maiatzekoa nagusiarentzat eta ekainekoa inorentzat ez dela ona (“Los de abril pa mí, los de mayo pal amo, los de junio pa ninguno“). Apirila da eta zainzuri freskoa sekula baino merkeago dabil aurten: 4,50 euro ordaindu ditugu gaur, kiloko.  Nola jan, ordea, potoan sartu gabe?

Gordinik. Gordinak?, bai zera!

Martin Berasategik dixit.  Zuritu zainzuriak, hari guztiak erauzi arte. Ebaki mehe-mehe (zurigailuarekin, adibidez) luzeran edo zeharka eta nahasi kukulu entsaladan, edo tomatearekin, edo marrubi batzuekin, edo…

Egosi-frijituak, orduan.

Zuritu esparragoak, aurrekoak bezain zorrozki. Koilaratxo bat gatz eta beste bat azukre daukan uretan, gutxitan, hamartxo bat minutuz (sartu uretan potoloak lehendabizi) egosiko ditugu. Orduan, xukatu eta gorritu paderan oliba-olio ttantta batez.

24. apirila 2015 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

Antxoa garaia (15.04.21)

anchoa bilaketarekin bat datozen irudiak

Disfrutatu garai honetaz, gupidarik gabe, datorren urtera arte ez baitugu itsasoko gutizia hau eskuragarri izango.

Edonola ere, ez kuzinatu luzaro antxoa: hobe du gordin aldera, trapu zaharraren antzera baino.

Gordinik: garbitu ondo-ondo eta kendu burua eta hezurra. Bi xerra horiei eman amiñi bat gatz, ttantta bat oliba olio eta izpi bat ozpin. Beratu bost minutuz eta ekarri mahaira.

Frijituta: ondo garbituta, frijitu paderan baratxuri bat su ertainean. Atera hori, altxa sua eta sartu dozena bat bakoitzean. Zabaltzen hasitakoan, platerera.

Xerretan: osorik frijitu ordez, xerrak egin ditzakegu. Eta xerra horiekin, tortillatxo bat, arrautza bana ipinita laguneko.

Arrauzkia: edo, xerrak aterata, irin eta arrautzetatik pasatu eta frijitu.

Beratuta: zabaldu antxoa, erauzi hezur guztiak eta ipini gatzetan (gatz larrian, ahal bada). Hamar minutu igarotakoan, atera, pasa uretatik eta murgildu oliba oliotan ordubetez. Aperitibo berezia.

Marinatuta: garbitu ondoren, eduki antxoa xerrak sagardo-ozpinetan (3 parte ozpin, 2 ur) ordubetez. Atera, xukatu paperez eta murgildu oliotan.

Egosita: itsasoan egiten genuen, honela: ur gutxitan pittin bat egosi, atera azpil zabal batera eta gainetik baratxuri eta pipermina frijitutako olioarekin busti.

Baratxuriz: solomoak bakarrik, aukeran: frijitu olio gutxitan xehe-xehe ebakitako baratxuri asko, pipermin puntta batez, eta ondoren antxoak, pli-pla, pittin bat zuritu arte. Kito.

 

21. apirila 2015 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

Bonboiak eta esaera zaharrak (15.04.19)

Bonboietan ere, zeini berea

bombón bilaketarekin bat datozen irudiak

Frantsesetik dator hitz hau ere: bon-bon, on-ona, ederra, zoragarria. Hona hemen gure artean merkaturatzen diren bonboi estandarretako batzuen izenak:

  • egurra: txokolate esneduna zotzetan;
  • erroak: txokolatetan bainaturiko fruta atalak;
  • fondant: azukrezko kristalak eta, maiz, bestelako frutak eta aromak dituen ziropez betea;
  • ganax (ganache): txokolatea eta gurinezko krema,
  • gianduja: hur-orez betea,
  • harkaitza: arroka itxurakoa, amanda edo hur pusketez osaturiko pralinea daukana,
  • izurdea: kakahuetezko karamelu pusketak ditu,
  • koko-enborra: koko zaporedun txokolate zuria,
  • kontxa: txokolate beltzez bainaturiko amanda edo pistatxoa,
  • krokantea: amanda edo hurrak dauzkan azukre urtu kraskatsua,
  • kubanitoa: txokolatetan bainatu eta txokolate hautsez jantziriko kokoa,
  • lola: amandazko praline, espirulina eta jujuba-haziz betea, apetitua berdintzeko,
  • mazapana: azukre urtua eta amanda pasta,
  • nougat: arrautza zuringo harrotua, ezti egosia, fruitu lehorrak eta fruta konfitatua,
  • ostra: txokolatetan bainaturiko pralinea,
  • paleta: ganaxearen bertsio arindua,
  • pralinea: azukrea eta fruitu lehorrak ditu betegarri,
  • trikua: txokolate beltzez bainaturiko amanda pusketadun pralinea,
  • Viena fruta: txokolatetan bainaturiko muxurka,
  • toffea: azukrea, glukosa, gurin-karamelua eta esne-gozokia,
  • trufa: ganaxea eta fruitu lehorrak kakao-hautsez bildurik,
  • trufa kizkurtua: koñak zaporedun trufaz betea…

 

Atsotitzak

Txalupan nagusi asko, arrantza gutxi.

Uholde handienak ere, itsasoan baretzen. Ekaitz larrienak hondarretan lasaitzen dira.

Ez horak (txakurrak) yan, ez olloer utzi.

Goiz jaikia, goiz gose; berant jaikia, loz ase.

 

19. apirila 2015 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

Hondarreko alkatxofak (15.04.18)

ORBURUAK ETA ALKATXOFAK, NAHASITA

 

Neguko jaki hau, esker on-onekoa izateaz gainera, erraza da, are gure karrera profesionalean noizbait pintxe izatera heltzea amesten dugunontzat ere. Ikusiko, begira:

  • Berotu eltzean litro bat ur, gatza emanik, su eztian (bestela, zezenak harrapatuko gaitu)
  • Galde iezaiozu dakien bati (dendakoari, adibidez) nola garbitzen den orburu bat. Ikasi eta praktikatu.
  • Lau lagunentzat, zuritu bi dozena ale, gupidarik gabe; ebaki bitan luzeran eta gorde ur hotzean. (Limoiak ez die mesederik egingo: aukeran, egokiago alea belztea limoiaren garraztasunak orburuaren goxotasuna ezkutatzea baino).
  • Kazolako ura irakiten hastean, egosi orburuak ordu laurden batez.
  • Atera eta xukatu. Gorde salda horretatik katilukada bat.
  • Ebaki 150 gramo urdaiazpiko dadotxotan eta erregosi baxoerdi bat oliotan, paderan. Gehitu koilaratxo bat irin. Eragin zurezko ziriarekin, irina kuzinatzeko.
  • Gorritzen hastean, erantsi alkatxofak; ondoren, basotxo bat salda.
  • Irakin bost bat minutuz, dastatu, zuzendu gatz puntua. Mahaira. Cordon bleu!

18. apirila 2015 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

Elikadura, salatari (15.04.17)

 

ELIKADURA ERE, POBREZIAREN BEREIZGARRI

Horixe da Frantziako aditu batzuek (F.Caillavet, E.Andrieu, F.Caillavet, N.Darmon, A.Lhuissier, M.Momic, F.Régnier) 209an eginiko azterketa antropologiko soziologikoaren titulua. Aproposa, gainbehera luze honetan.

Krisiaren labarretik ezinbestez amilduz goazela, konturatuko ginen aberatsen eta boteredunen “aberastasunaren ageriko adierazleetako” bat —automobil, eskuturreko erloju, arropa eta ohikoek aldatzeke dirauten bitartean— zeharo aldatu dela: piura, silueta, itxura. Aspaldiko diruduna potolo zen, oraingoa lirain. Egungo lodiak behartsuak dira eta, gainera, bakarren batek, gainean bitxiak daramatza. Behinola bezain gizen segitzen duten bakarrak elizgizonak dira, oro har, bankeroak, katedratikoak eta artistak mehar dabiltzalarik.


Desiragarria, mehea; lodia, baztergarri

Telebista pizten dugunean, adibidez, albistea nolako auzunean gertatu den berehala hautemango dugu, kamerak irudia hurreratu baino lehenago, bertako komertzio, jantzi, ibilgailu eta, batez ere, jendeari erreparatuz: lirainagoak dira pertsonak, oro har. (Parentesitxo bat egin dezagun, non bizi garen konturatzeko: iaz eginiko azterketa soziologiko zabal baten arabera, AEBetako gizonezko beltzei galdeturik, emakumea potolo nahiago omen dute; zuriek, argal. Zurien eta beltzen topiko soziologikoetan sakondu gabe, gogora dezagun emakumeei ez zaiela galdetu nolako gizon edo emakumeak nahiago dituzten baina, halaz ere, status sozialaren eta obesitatearen arteko loturak ere erakusten du emakumeen arteko obesitatearen baitan faktore sozialek nolako garrantzia duten).

Orain berrogei urte edo lehenago, elikadura ziztrin hartara zihoazen gure irabazi guztien lau bostenak; ondasun iraunkorrak ezin ziren kontsumitu izugarri garestiak zirelako, janaria bera baino areago. Gaur, hemengo populazioaren gehiengoak pobre izateari utzi dio eta, ondorioz, ohiturez aldatu da, ez du elikagaietan jornalaren parte handiena gastatzen, bestelako gastuak baititu: aisialdia, arropa, etxebizitza, kosmetikoak…

Baina txiro segitzen duenak ez du beste erremediorik, jangarrietara bideratu behar ditu bere sos apurrak. Txiro izateak, gainera, informazio ona ez hartzea ere esan nahi du maiz. Eta horrek larriagotu egiten dio panorama baliabide urrikoari. Egiazko txirotasuna alderdi anitzeko pobrezia endogamiko iraunkorra baita.

Sistemak agindutako abiadan (lanean, jornal eta guzti) doazen behartsu frantsesek diru-sarreren %39 uzten dute jangaietan (Hexagonoko batez bestekoa: %18). Horrek, bistan da, ez du esan nahi dirugabeek elikagai fin edo bikainak erosten dituztela; alderantziz, azpiproduktuez osaturiko “3. mailako kalitateko” elikagai gehientsuenak populazio-sektore horri zuzentzen zaizkio, horrelakoen hutsik gabeko kontsumitzaile leialak direlako.

 

Erosteko ohitura desberdinak

Bestela esateko, zenbat eta diru-sarrera urriagoak, orduan eta arrain, labore, lekale, barazki eta esneki gutxiago eta haragi, aurrekozinatu eta edari prestatu gehiago. Bestetik, zigortutako sektore hori gainontzekoen osotasuna baino malgu edo heterogeneoagoa denez, toki, talde edo dena delako batetik besterako kontsumo-indizeak izugarri aldatzen dira, ezin zaizkie parametro finkoak egotzi. Gizonezkoa izan, haur zein emakumea izan, kontsumitzen diren produktuak ez dira berberak: gizasemea baita dirua daukana; besteak, ez.

Espero bezala, elikagai horien kontsumoak, luzera, herritar txiroen osasunean ondorio latzak ekarriko ditu. Bistan da, zenbatzeko modukoa da sektore horrek “zenbat kaloria erosten duen” laguneko, eguneko, etc., baina ezin zehatz daiteke “nolako kaloriak” diren (burdina edo kaltzio ekarpenak, gantz asegabeak, B bitamina). Frantziako emakume “estandarren” artean obesitateak %7ko presentzia du; goi-ikasketak dituzten edo kualifikazio handiko postuan dihardutenen artean, %4; emakume “obreroen” %15ek nozitzen du obesitatea (baita deskaltzifikazioa, aldez edo moldezko desnutrizioa, kariesa, alkoholismoak eragin ez duen zirrosi hepatikoa, etc.).

Beraz, populazio “normalean” elikabidea hautematen ez bada ere, zigorturiko gizarte-sektore horretan bereizgarri eta baldintzatzaile nagusi izateraino iristen da. Esan gabe doa, guraso bakarreko familia txiroetan, bizitzako etapak etorri ahala, elikabide-kontzepzioak ere aldatzen dira baina, oro har, prekarietatean irauten dute, ezinbestez edo ederki ulertzen den utzikeriaren ondorioz. Sektore horretan gorputzaren liraintasunari ez zaio aitortzen sekulako garrantzi estetikoa, bestelako premiak, hagitz larriagoak, hortxe daudelako. Erregimenik egin behar badute, lehena ez da argaltzekoa izango, noski.

 

18. apirila 2015 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

RZ: bakailao busturiarra (15.04.16)

Bakailao busturiarra

Bakailaoa langileen jakia izan da, merkatuaren eskaintza/eskakizunen gorabehera latzak jasan behar ez zituelako, gaziturik kontserbatzen zelako kontsumitu arte.

Beraz, etxe askotan nahikoa maiz jaten omen zenez, prestaera aldatu egin behar izaten zen, jatunak ez aspertzeko. Gaurko hau, Bilboko Udaletxeko plazan zegoen tabernan neskame ziharduen Marzelina Elezgarai  emakumeak sorturiko gutizia da, pil-pil prestaeran oinarri hartuta.

RZ

(6 lagunentzat)

Beratu 6 pusketa bakailao, 150-200 gramokoak, 24 – 30 ordu ur hotzetan, ura gutxienez hiru aldiz aldatuz. Beratzen ari den bitartean, uda partean batik bat, bakailaoa hozkailuan edukitzea komeni da, tenperatura-gorabehera latzik ez nozitzeko.Gezaturik, xukatu pusketak,  ezkatatu eta erauzi hezurrak. Garbitu pusketak uretan, xukatu eta lehortu.

Litro erdi olio eta lau baratxuri xerratan ebakita dauzkan kazola su eztian jarriko dugu, berakatz horiek arinki gorritzen eta azaleratzen hasi arte. Kazola sutan ipini dugunetik baratxuriak oliotatik atera arte 15 minutu igaro behar dira, gutxienez.

Utzi olioa epeltzen eta, erre gabe, hatza sar dezakegula ikusten dugunean, jarri bertan arrain pusketak azalez gora. Ipini berriro kazola su eztian eta eragin aurre-atzeraka.

Bakailaoa jelatina jariatzen eta olioa loditzen hasiko da, saltsa zurixka osatzen. Poliki-poliki, ez du biziki irakin behar: hobe azaleran irakinaldi ñimiñoa baino agertzen ez bada.

Erantsi 2 koilarakada perrexil xehatu eta, beharrezkoa bada, arindu saltsa oilo-salda hotza erantsiz. Oraintxe gehituko ditugu hiru arrautza gorringo, irabiatuta.

Atera kazola sutatik eta eragin berriro kazola aurre-atzeraka arrainari jelatina guztia erauzi, saltsa loditu eta osotasun homogeneoa moldatzeko.

Azkenean, zabaldu azaleran 200 gramo ilar fresko (ur irakinean galdarraztaturik) eta dozena zainzuri buru. Eragin kazolari beste pittin bat, oraino. Saltsa lodiegi badago, arindu salda ttantta batez. Zuzendu gatz puntua, bidezko bada.

16. apirila 2015 by edortagirre
Categories: Sailkatu gabea | Leave a comment

← Older posts

Newer posts →

Tresna-barrara saltatu